Ceylon Chronicles

වසර 200කට අධික කාලයක් පෘතුගීසි, ලන්දේසි ආක්‍රමණිකයන්ට යටත් නොවූ, 1803 දී පැමිණි ප්‍රබල බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාව පවා සමූලඝාතනය කළ අභිමානවත් මහනුවර රාජධානිය, 1815 දී එකම එක වෙඩි උණ්ඩයක්වත් පත්තු නොවී සුද්දන් අතට පත්වුණේ කොහොමද කියලා ඔයා කවදාහරි හිතලා තියෙනවද?

මේ කතාව පිටුපස තියෙන්නේ යුධමය පරාජයකට වඩා, බ්‍රිතාන්‍ය ඔත්තුකරුවෙකුගේ සූක්ෂ්ම සැලැස්මක් සහ තමන්ගේම පාලකයාට එරෙහිව රදළයන් කළ මහා පාවාදීමක්!

1798 දී සිහසුනට පත් වූ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු දකුණු ඉන්දීය නායක්කර් වංශිකයෙක්. ඔහු තරුණ වියේදීම බ්‍රිතාන්‍යයන්ව යුධ පිටියේදී පරාජය කළත්, තමන් වටා සිටි සිංහල රදළ ප්‍රධානීන් (පිළිමතලාවේ, ඇහැළේපොළ) තමන්ව බලයෙන් පහ කිරීමට කුමන්ත්‍රණය කරන බව දැනගත් විට දැඩි මානසික පීඩනයකට සහ සැකයකට ලක්වුණා.

මේ සැකය අවසන් වුණේ 1814 දී මුළු රටම කම්පා කළ ඛේදවාචකයකින්. ඇහැළේපොළ නිලමේ ඉංග්‍රීසින් වෙත පලාගිය පසු, රජු විසින් ඇහැළේපොළ කුමාරිහාමි දියේ ගිල්වා, මද්දුම බණ්ඩාර ඇතුළු දරුවන්ගේ හිස ගසා මරා දැමීමට නියෝග කළා. මරණය හමුවේ නොසැලී සිටි කුඩා මද්දුම බණ්ඩාරගේ නිර්භීතකම ලෝක ඉතිහාසයට එක්වෙද්දී, මේ කෲර ක්‍රියාව නිසා රජු කෙරෙහි රටවැසියන් තුළ තිබූ ගෞරවය වෛරයක් බවට පත්වුණා.

මේ අවස්ථාවෙන් උපරිම ප්‍රයෝජන ගත්තේ බ්‍රිතාන්‍ය ඔත්තු සේවයේ ප්‍රධානියා වූ ජෝන් ඩොයිලි (John D'Oyly). සිංහල භාෂාව සහ උඩරට සිරිත් විරිත් මනාව හැදෑරූ ඩොයිලි, අතෘප්තිමත් රදළයන් රහසේ හමුවෙමින් "අපිට අවශ්‍ය මේ කුරිරු රජුව පලවා හැර බුදුදහමත්, ඔබගේ වරප්‍රසාදත් ආරක්ෂා කර දීමටයි" යන මිථ්‍යාව ඔවුන්ගේ ඔළුවට දැම්මා.

රදළයන්ගේ පාවාදීම නිසා 1815 පෙබරවාරි 14 වන දින බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා එකදු වෙඩිල්ලක්වත් නොතබා මහනුවරට ඇතුළු වුණා. පෙබරවාරි 18 වන දින මැදමහනුවරදී තමන්ගේම රදළයන් විසින් රජුව අල්ලා සුද්දන්ට භාර දුන්නා.

1815 මාර්තු 2 වන දින මහනුවර මඟුල් මඩුවේදී අත්සන් තැබූ "උඩරට ගිවිසුම" මඟින් වසර 2,300ක් පැවති ලංකාවේ අඛණ්ඩ රාජාණ්ඩුව නිමාවට පත්වුණා. රජු ඉන්දියාවේ වෙල්ලෝර් කොටුවට පිටුවහල් කළ අතර, ඔහු 1832 දී සිරකරුවෙකු ලෙස මියගියා. සුද්දන් තමන්ව රැවටූ බව උඩරට රදළයන්ට වැටහෙන විට සියල්ල ප්‍රමාද වී තිබුණා.

බාහිර සතුරෙකුට වඩා රටක් විනාශ කළ හැක්කේ රට අභ්‍යන්තරයේ පාවාදීම්වලට බවට මහනුවර පතනය කදිම ඓතිහාසික සාක්ෂියක්!

ලංකා ඉතිහාසයේ සැඟවුණු කතා සොයන ඔබට, අද අපි ගෙන එන්නේ එතරම් ප්‍රසිද්ධ නැති, නමුත් ඉතාමත් කුතුහලය දනවන ඓතිහාසික ස්ථානයක් ගැන කතාවක්. ඒ තමයි "යාපහුව ගල් බලකොටුව". සීගිරිය ගැන හැමෝම දන්නවා වුණාට, 13 වන සියවසේදී දළදා වහන්සේට ආරක්ෂාව දුන් මේ අභිමානවත් බලකොටුව ගැන ඔබ දන්නේ මොනවාද?

වයඹදිග තැනිතලාවෙන් මීටර් 90ක් පමණ අහසට නැඟුණු යාපහුව පර්වතය, මුලින්ම බලකොටුවක් ලෙස භාවිතා කළේ 'සුභ' නම් සෙන්පතියා විසිනි. 1215 - 1236 කාලයේදී කාලිංග මාඝගේ දරුණු ආක්‍රමණිකයන්ගෙන් බටහිර ප්‍රදේශය බේරාගැනීමට ඔහු මෙය කදිම ආරක්ෂිත මර්මස්ථානයක් කර ගත්තා.

පසුව 1273 දී පමණ දඹදෙණියේ රජ වූ පළමුවන බුවනෙකබාහු රජතුමා, දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ වලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා තම අගනුවර දඹදෙණියේ සිට යාපහුවට ගෙන ආවා. එපමණක් නොවෙයි, සිංහල රාජ්‍යත්වයේ පරම සංකේතය වූ උතුම් දළදා වහන්සේ ද වැඩම කරවූයේ මේ සුරක්ෂිත ගල් බලකොටුවටයි. ඒ අනුව යාපහුව හුදෙක් යුධ බලකොටුවක් පමණක් නොව, දළදා මාලිගාවක් සහිත අලංකාර රාජධානියක් බවට පත් වුණා.

යාපහුවේ ඇති සුවිශේෂීම නිර්මාණය වන්නේ එහි පර්වතය මුදුනට විහිදෙන විසිතුරු පියගැටපෙළයි. කොටස් තුනකින් යුක්තව ඉහළට විහිදෙන මෙහි අවසාන පියගැට 35, ඉතා සියුම් ගල් කැටයම් වලින් හැඩවී තිබෙනවා. නැටුම් ශිල්පීන්, වාදකයන්, මකර තොරණ සහ සිංහ රූප වලින් සමන්විත මේ පියගැටපෙළ, කාම්බෝජියානු (Khmer) කලා ආභාසය පෙන්වන බවයි ඉතිහාසඥයන් පවසන්නේ. මෙහි දොරටුව දෙපස තිබූ ඝනකම් ගලින් නෙළූ "සිවුමැඳුරු කවුළුව" (පෙරහන් ගල් කවුළුව) මධ්‍යකාලීන ලාංකීය ගල් කැටයම් කලාවේ අග්‍රගණ්‍ය නිර්මාණයක් ලෙස සැලකෙනවා. එය අදටත් කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේදී ඔබට දැකගන්න පුළුවන්.

ඒ වගේම, යාපහුව කියන්නේ හුදකලා වූ ස්ථානයක් නෙවෙයි. මෙහි කළ කැනීම් වලින් චීන සෙරමික් භාජන සහ කාසි දහසකට වඩා හමුවී තිබෙනවා. ඉන් පැහැදිලි වන්නේ යාපහුව එදා ජාත්‍යන්තර මුහුදු වෙළඳාම සමඟද සක්‍රීයව සම්බන්ධ වී තිබූ බවයි.

නමුත් යාපහුවේ මෙම ස්වර්ණමය යුගය පැවතුණේ දශකයකටත් වඩා අඩු කාලයක්. 1284 දී බුවනෙකබාහු රජුගේ අභාවයත් සමඟම පාණ්ඩ්‍ය ආක්‍රමණිකයන් යාපහුවට කඩා වැදී දළදා වහන්සේ දකුණු ඉන්දියාවට රැගෙන ගියා. දළදා වහන්සේ අහිමි වීමත් සමඟ යාපහුවට එහි රාජ්‍ය වටිනාකම අහිමි වී ගොස් සම්පූර්ණයෙන්ම අතහැර දැමුණා. පසුව තුන්වන පරාක්‍රමබාහු රජතුමා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් දළදා වහන්සේ නැවත ලංකාවට වැඩම කරවූවත්, යාපහුව යළි අගනුවරක් වුණේ නැහැ. පසුව එය භාවනායෝගී භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ආරණ්‍යයක් බවට පත්වුණා.

සියවස් ගණනාවක් කැලයට යටවී තිබූ මේ අභිමානවත් බලකොටුව, 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී H.C.P. බෙල් මහතාගේ කැනීම් හරහා නැවතත් ලෝකයට නිරාවරණය වුණා.

අදටත් යාපහුවට යන කෙනෙකුට ඒ විසිතුරු පියගැටපෙළ නැඟගෙන ගොස්, එදා රජවරුන් දුටු ඒ සුන්දර පරිසරය දැකගන්න පුළුවන්. බලය, ශ්‍රද්ධාව සහ ලෝකයේ අනිත්‍යය මනාව කියාදෙන යාපහුව, අපේ ඉතිහාසයේ සදා නොමැකෙන සටහනක්.

'මහසෝනා' කියන්නේ, ඇත්තටම ජීවත් වුණු මනුස්සයෙක්ද? 😱

අවුරුදු 1,400කට අධික කාලයක් මුළු ශ්‍රී ලාංකීය සිංහල බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයේ හදවත වුණේ අනුරාධපුර පූජනීය රාජධානියයි. ජේතවනාරාමය, රුවන්වැලිසෑය, ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ වගේම ජය ගඟ වැනි විස්මිත වාරි තාක්ෂණයෙන් බැබළුණු මේ මහා අගනුවර, ක්‍රි.ව. 1017 දී එකපාරටම නටබුන් නගරයක් බවට පත්වුණේ කොහොමද කියලා ඔයා කවදාහරි හිතලා තියෙනවද?

මේ මහා ශිෂ්ටාචාරයේ කඩාවැටීමට හේතුවුණේ පිටතින් ආපු සතුරන්ටත් වඩා, රාජධානිය ඇතුළෙන්ම හටගත් දරුණු ආර්ථික සහ දේශපාලන අර්බුදයක්. ක්‍රි.ව. 982 දී බලයට පත්වුණු V වන මහින්ද රජුගේ පාලන සමයේදී රාජකීය භාණ්ඩාගාරය සම්පූර්ණයෙන්ම හිස් වුණා. රාජධානියේ ආරක්ෂාවට හිටපු ද්‍රවිඩ කුලී හේවායන්ට (Mercenaries) වැටුප් ගෙවාගන්න රජතුමාට බැරිවුණා.

අවසානයේ වැටුප් නොලැබුණු කුලී හමුදාව රජුට එරෙහිව කැරලි ගැසුවා. තමන්ගේම හමුදාව පාලනය කරගන්න බැරිවුණු V වන මහින්ද රජතුමා, අගනුවර අතහැරලා රුහුණට පලාගියා. මේ අභ්‍යන්තර බල අරගලය සහ දුර්වලකම දෙස පෝක් සමුද්‍ර සන්ධියෙන් එහා පැත්තේ හිටපු චෝළ අධිරාජ්‍යයා වුණු I වන රාජරාජ බලාගෙන හිටියේ ඉතාම සැලසුම් සහගතවයි.

ක්‍රි.ව. 993 දී රාජරාජ චෝළයන් අනුරාධපුරයට මහා ආක්‍රමණයක් එල්ල කළා. ආරක්ෂාවක් නැති අනුරාධපුර නගරය චෝළ හමුදාව විසින් සම්පූර්ණයෙන්ම විනා.ශ කරලා, ගි.නි තබලා නටබුන් කළා. පසුව චෝළයන් තමන්ගේ පාලන මධ්‍යස්ථානය ආරක්ෂිත ස්ථානයක් වුණු පොළොන්නරුවට ගෙනගියා.

නමුත් ඛේදවාචකය එතැනින් නතර වුණේ නෑ. ක්‍රි.ව. 1017 දී රාජරාජගේ පුත් I වන රාජේන්ද්‍ර චෝළයන් නැවතත් ලංකාවට පහර දීලා, රුහුණේ සැඟවී හිටපු V වන මහින්ද රජතුමාවත්, රාජකීය ආභරණත් අත්අඩංගුවට ගත්තා. අනුරාධපුරයේ අවසාන රජුව දම්වැල්වලින් බැඳලා දකුණු ඉන්දියාවට අරන් ගිය අතර, ක්‍රි.ව. 1029 දී ඔහු විදේශීය පසකදී සිරකරුවෙකු ලෙසම මියගියා.

ක්‍රි.ව. 1070 දී I වන විජයබාහු රජතුමා අවුරුදු 17ක ගරිල්ලා සටනකින් පස්සේ චෝළයන්ව පරදවලා රට නිදහස් කරගත්තත්, අනුරාධපුරය ඒ වෙනකොටත් සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වී තිබූ නිසා අගනුවර පොළොන්නරුවේම පවත්වාගෙන යන්න සිද්ධ වුණා.

වසර 1,400ක් පුරා අඛණ්ඩව පැවැති අනුරාධපුර යුගය අවසන් වුණේ අභ්‍යන්තර දුර්වලකම නිසා පිටස්තර සතුරන්ට පාර කැපුණු නිසයි. ඉතිහාසය අපිට දෙන ලොකුම පාඩම තමයි, ඇතුළතින් එකමුතු නැති ජාතියක් කොච්චර බලවත් වුණත් ලේසියෙන්ම බිඳවැටෙන්න පුළුවන් කියන එක!

සුද්දෝ නැව් පිටින් අරන් ගියත්, උන්ට වැඩක් ගන්න බැරිවුණු ලංකාවේ වස්තුව! 🤫🚢

අපේ රටේ ඉතිහාසය කියන්නේ හුදෙක් ගොඩනැගිලි සහ යුද්ධ වලට පමණක් සීමා වූවක් නෙවෙයි. යුරෝපය තාක්ෂණය ගැන හිතන්නටත් පෙර අපේ රටේ තිබුණු තාක්ෂණික දියුණුව ගැන ඇසුවොත් ඔබ පුදුමයට පත්වේවි. අද අපේ 42 වැනි කතාවෙන් ගෙන එන්නේ මහනුවර ගම්පොළ යුගයේ සිදුවූ, ලෝකයේම අවධානය දිනාගත හැකි තරමේ අපූරු රහසක් ගැනයි.

මහනුවරට නුදුරින් පිහිටි ලංකාතිලක විහාරය කියන්නේ අපේ රටේ තියෙන විශිෂ්ටතම කලා නිර්මාණයක්. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 14 වැනි සියවසේ ගම්පොළ රාජධානිය පාලනය කළ හතරවැනි බුවනෙකබාහු රජතුමාගේ කාලයේ තමයි මෙය ඉදිවන්නේ. රජතුමාගේ අගමැති වූ 'සේනාධිලංකාර සෙනවියාගේ' මූලිකත්වයෙන්, 'ස්ථාපතිරයාර්' නම් අති දක්ෂ නිර්මාණ ශිල්පියා මේ මහා විහාරය ගොඩනැගීමේ ප්‍රධානියා ලෙස කටයුතු කළා.

කාලයක් තිස්සේ ඉමහත් ශ්‍රමයක් දරා විහාරයේ වැඩ කටයුතු අවසන් කිරීමෙන් පසු, මේ අලංකාර විහාරය දැකබලා ගන්නට බුවනෙකබාහු රජතුමා එහි වැඩම කළා. විහාරයේ ඇති සියුම් දර්ශනීය කැටයම් රජතුමාට පෙන්වීමට ශිල්පීන් සූදානම් වුණත්, එහිදී රජතුමාට විශාල ගැටලුවකට මුහුණ දෙන්නට සිදුවුණා. ඒ වනවිට රජුගේ ඇස් පෙනීම වයසත් සමඟ තරමක් දුර්වල වී තිබූ බැවින්, බිත්තිවල තිබූ ඒ සියුම් කැටයම් පැහැදිලිව දැකගන්නට රජතුමාට හැකියාවක් ලැබුණේ නැහැ. තමන්ගේම රටේ ඉදිවූ මේ මහා කලා නිර්මාණය හරියාකාරව දැකගන්නට නොහැකි වීම ගැන රජතුමා දැඩි සේ කණගාටුවට පත්වුණා.

රජුගේ මේ කණගාටුව දුටු ප්‍රධාන ශිල්පී ස්ථාපතිරයාර්ට එය දරාගන්නට බැරිවුණා. ඔහු වහාම මීට විසඳුමක් සෙවීමට තීරණය කර, රජතුමාගෙන් දින කිහිපයක කාලයක් ඉල්ලා සිටියා.

දින කිහිපයකට පසු ඔහු නැවත රජු හමුවට පැමිණියේ ලෝක ඉතිහාසය පවා පුදුමයට පත් කළ හැකි අපූරු නිර්මාණයක් රැගෙනයි. ඔහු 'දියතරිප්පු' නම් විශේෂිත ස්ඵටික පාෂාණ (Water-quartz) විශේෂයක් ඉතා සියුම්ව කපා, ඔපමට්ටම් කර දෘෂ්ටි කාච දෙකක් (Lenses) නිර්මාණය කර තිබුණා. ඉන්පසු හරක් අං යොදාගෙන නිමකළ ශක්තිමත් රාමුවකට මේ දියතරිප්පු කාච දෙක සවිකර, එය අපූරු උපකරණයක් ලෙස රජතුමාට පිළිගැන්වුවා.

එය පැළඳගත් රජතුමාට අදහාගත නොහැකි වුණා! විහාරයේ තිබූ සියලුම සියුම් කැටයම් ඉතාමත් පැහැදිලිව දකින්නට රජතුමාට ඒ හරහා හැකියාව ලැබුණා.

මෙය හුදෙක් පෙනීම ලබාදෙන කාචයක් පමණක්ම නොවෙයි. දියතරිප්පු ස්ඵටිකයේ ස්වභාවයෙන්ම පවතින අපූරු සිසිලස නිසා එයින් ඇසට ලැබෙන්නේ පුදුමාකාර ඖෂධීය ගුණයක්. දේශීය වෛද්‍ය කර්මයට අනුව, මේ කණ්ණාඩිය නිරන්තරයෙන් පැළඳීමෙන් ඇහේ සුද එන්නේ නැහැ. ඒ වගේම පරිගණක සහ දුරකථන තිර දෙස බලා සිටීමෙන් අද බොහෝ දෙනෙකුට ඇතිවන ඇහේ දැවිල්ල සහ ඇහෙන් කඳුළු ගැලීම වැනි තත්ත්වයන් සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වා ගන්නට මේ දියතරිප්පු කණ්ණාඩියට හැකියාව තිබෙනවා.

මේ කතාවේ වඩාත්ම පුදුම සහගත කොටස එය නොවෙයි. සියවස් ගණනාවකට පෙර, මේ අපූරු කණ්ණාඩිය නිර්මාණය කළ ඒ අති දක්ෂ නිර්මාණ ශිල්පියාගේ පරපුර අදටත් අපේ ලංකාවේ ජීවත් වීමයි! එදා රජතුමාගෙන් ගම්වර පවා තෑගි ලැබූ තම මුතුන්මිත්තන්ගෙන් උරුම වූ ඒ අමිල ශිල්පය සුරකිමින්, දියතරිප්පු ඇස් කණ්ණාඩි නිෂ්පාදනය කරන එම පරම්පරාවේ අටවැනි පුරුක නියෝජනය කරන ශිල්පියා අදටත් මහනුවර (පිළිමතලාව) ප්‍රදේශයේ මේ වටිනා කර්මාන්තය අඛණ්ඩව ඉදිරියට අරගෙන යනවා.

නූතන වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය පවා මවිත කරවන මෙවැනි අභිමානවත් දේශීය තාක්ෂණයක් අපේ පැරැන්නන් සතුව තිබීම අපට කෙතරම් ආඩම්බරයක්ද?

අපේ රටේ සැඟවුණු මේ වටිනා ඉතිහාස කතාව ඔබේ මිතුරන්ටත් දැනගන්න Share කරන්න අමතක කරන්න එපා. අපේ 43 වැනි කතාවෙන් නැවත හමුවෙමු!