Save Myanmar

မြန်မာနိုင်ငံမှာ လမ်းဘေးခွေးပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ဆိုရင် “ခွေးအားလုံးကို အဆိပ်ချသတ်မယ်” ဆိုတာလည်း အဖြေမဟုတ်သလို၊ “အစာပဲကျွေးထားမယ်” ဆိုတာလည်း မလုံလောက်ပါဘူး။ ဒီပြဿနာကို ကောင်းကောင်းထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ လူတွေရဲ့လုံခြုံရေးနဲ့ တိရစ္ဆာန်စောင့်ရှောက်ရေး နှစ်ခုလုံးကို တွဲပြီးဆောင်ရွက်ကြပါတယ်။

အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းတွေကတော့—

၁။ ဖမ်းယူပြီး သားဆက်ခြားခွဲစိတ်ခြင်း၊ ခွေးရူးပြန်ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း

ကျန်းမာပြီး ရန်လိုမှုမရှိတဲ့ လမ်းဘေးခွေးတွေကို ဖမ်းယူကာ သားဆက်ခြားခွဲစိတ်ပေးရပါမယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာ ခွေးရူးပြန်ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီး နားရွက်အမှတ်၊ ကော်လာ သို့မဟုတ် tag တပ်ပေးကာ မူလနေရာကို ပြန်ပို့နိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ရပ်ကွက်တချို့မှာ အလှူငွေနဲ့ ခွေးအနည်းငယ်ကိုသာ ခွဲစိတ်ပေးတာလောက်နဲ့ မဖြေရှင်းနိုင်ပါဘူး။ တစ်မြို့နယ်ပြီးတစ်မြို့နယ် စနစ်တကျလုပ်ပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆက်လုပ်ဖို့လိုပါတယ်။

ကမ္ဘာ့တိရစ္ဆာန်ကျန်းမာရေးအဖွဲ့အဆိုအရ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ဒေသတစ်ခုမှာ ခွေးအရေအတွက်အနည်းဆုံး ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ခွေးရူးပြန်ကာကွယ်ဆေးထိုးပေးနိုင်ရင် လူတွေမှာဖြစ်တဲ့ ခွေးရူးပြန်ရောဂါကို သုညအထိ လျှော့ချနိုင်ပါတယ်။

၂။ ရန်လိုပြီး အန္တရာယ်ရှိတဲ့ခွေးတွေကို ဖယ်ရှားထိန်းသိမ်းခြင်း

ခွေးတိုင်းကို လမ်းပေါ်မှာပဲ ပြန်လွှတ်ရမယ်ဆိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။

* ခွေးရူးပြန်ရောဂါသံသယရှိတဲ့ခွေးတွေကို ချက်ချင်းဖမ်းပြီး သီးခြားစောင့်ကြည့်၊ စစ်ဆေးရပါမယ်။
* လူတွေကို အကြိမ်ကြိမ်ကိုက်ခဲတိုက်ခိုက်တဲ့ခွေးတွေကို လမ်းပေါ်ပြန်မလွှတ်ဘဲ ကျွမ်းကျင်သူနဲ့ စစ်ဆေးရပါမယ်။
* ပြန်လည်လေ့ကျင့်ပေးနိုင်တဲ့ခွေးတွေကို လေ့ကျင့်ပေးပြီး မွေးစားသူရှာပေးနိုင်ပါတယ်။
* အလွန်အမင်းဝေဒနာခံစားနေရတဲ့ခွေး သို့မဟုတ် ဘယ်လိုမှ လုံခြုံစွာထိန်းသိမ်းလို့မရတဲ့ခွေးကို တိရစ္ဆာန်ဆရာဝန်က နာကျင်မှုအနည်းဆုံးဖြစ်အောင် လူသားဆန်စွာ ဆေးထိုးအဆုံးသတ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ အဆိပ်ချသတ်ခြင်းကိုတော့ မလုပ်သင့်ပါဘူး။
* လူနဲ့ယဉ်ပါးတဲ့ခွေးတွေနဲ့ ခွေးပေါက်လေးတွေကို မွေးစားသူရှာပေးနိုင်ပါတယ်။

လမ်းဘေးခွေးအားလုံးကို အမိုးအကာစခန်းထဲမှာ အမြဲတမ်းထားဖို့က ကုန်ကျစရိတ်များပြီး လက်တွေ့မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒဏ်ရာရ၊ နေမကောင်း၊ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ခွေးတွေနဲ့ မွေးစားလို့ရတဲ့ခွေးတွေအတွက် စနစ်တကျစီမံထားတဲ့ ခွေးထိန်းသိမ်းရေးစခန်းတွေ လိုအပ်ပါတယ်။

၃။ ခွေးကိုက်ခံရသူတွေအတွက် ဆေးကုသမှု အခမဲ့ သို့မဟုတ် တတ်နိုင်တဲ့ဈေးနှုန်းနဲ့ ပေးခြင်း

ဆင်းရဲနွမ်းပါးတဲ့မိသားစုတွေနဲ့ ကလေးတွေအတွက် ခွေးရူးပြန်ကာကွယ်ဆေးနဲ့ လိုအပ်ရင် Rabies Immunoglobulin ဆေးကို အခမဲ့ သို့မဟုတ် တတ်နိုင်တဲ့ဈေးနှုန်းနဲ့ အလွယ်တကူရရှိစေရပါမယ်။

ခွေးကိုက် သို့မဟုတ် ကုတ်ခံရရင် ဒဏ်ရာကို ဆပ်ပြာနဲ့ စီးဆင်းနေတဲ့ရေအောက်မှာ အနည်းဆုံး ၁၅ မိနစ်ကြာ ချက်ချင်းဆေးကြောပြီး ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းကို အမြန်ဆုံးသွားရပါမယ်။ ရောဂါလက္ခဏာစပေါ်လာပြီးနောက် ခွေးရူးပြန်ရောဂါဟာ အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်မှု ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အချိန်မီကာကွယ်ဆေးထိုးရင် ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။

၄။ အမှိုက်နဲ့ အစားအသောက်အကြွင်းအကျန်တွေကို စနစ်တကျထိန်းချုပ်ခြင်း

စျေး၊ စားသောက်ဆိုင်၊ သားသတ်ရုံတွေနဲ့ လမ်းဘေးမှာ အမှိုက်နဲ့ အစားအစာအကြွင်းအကျန်တွေ အလွယ်တကူရနေသရွေ့ ခွေးအုပ်စုတွေ ဆက်ပြီးပေါ်လာပါလိမ့်မယ်။

ဒါကြောင့်—

* အမှိုက်ပုံးတွေကို အဖုံးအုပ်ထားခြင်း
* အမှိုက်ပုံမှန်သိမ်းဆည်းခြင်း
* စျေးနဲ့ စားသောက်ဆိုင်အကြွင်းအကျန်တွေကို လမ်းပေါ်မပစ်ရန် စည်းကမ်းသတ်မှတ်ခြင်း
* သားသတ်ရုံအကြွင်းအကျန်တွေကို စနစ်တကျဖယ်ရှားခြင်း

တို့ကိုလည်း မဖြစ်မနေလုပ်ရပါမယ်။

၅။ အစာကျွေးခြင်းကို တားမြစ်မယ့်အစား စနစ်တကျစီမံခြင်း

အစာပဲကျွေးပြီး သားဆက်ခြားခွဲစိတ်ခြင်းနဲ့ ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းမလုပ်ရင် ခွေးပေါက်လေးတွေ ပိုမိုအသက်ရှင်လာပြီး ခွေးအရေအတွက် ပိုများလာနိုင်ပါတယ်။

အစာကျွေးသူတွေက—

* ကျောင်း၊ ဆေးရုံ၊ ကလေးကစားကွင်းနဲ့ လူသွားလူလာများတဲ့နေရာတွေအနီး မကျွေးသင့်ပါဘူး။
* သတ်မှတ်ထားတဲ့နေရာနဲ့ အချိန်မှာသာ ကျွေးသင့်ပါတယ်။
* စားပြီးကျန်တဲ့အစာနဲ့ ဘူးခွံတွေကို ပြန်သိမ်းရပါမယ်။
* အစာကျွေးနေတဲ့ခွေးတွေကို သားဆက်ခြားခွဲစိတ်၊ ကာကွယ်ဆေးထိုးနိုင်အောင် ကူညီပေးရပါမယ်။
* ရန်လိုလာတဲ့ခွေး၊ ဒဏ်ရာရတဲ့ခွေးနဲ့ ခွေးရူးပြန်သံသယရှိတဲ့ခွေးတွေကို သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့ထံ အကြောင်းကြားရပါမယ်။

၆။ အိမ်မွေးခွေးပိုင်ရှင်တွေကိုလည်း စည်းကမ်းတကျ ထိန်းချုပ်ခြင်း

လမ်းဘေးမှာတွေ့ရတဲ့ခွေးအချို့ဟာ ပိုင်ရှင်ရှိပေမဲ့ လွှတ်ထားတဲ့ခွေးတွေ သို့မဟုတ် ပိုင်ရှင်က စွန့်ပစ်ခဲ့တဲ့ခွေးတွေဖြစ်ပါတယ်။

အခြားနိုင်ငံတွေမှာ—

* ခွေးမှတ်ပုံတင်ခြင်း
* ခွေးရူးပြန်ကာကွယ်ဆေး မဖြစ်မနေထိုးခြင်း
* အပြင်ထွက်ရင် ကြိုးချည်ထားခြင်း
* ဈေးနှုန်းသက်သာတဲ့ သားဆက်ခြားအစီအစဉ်များ
* ခွေးစွန့်ပစ်သူကို ဒဏ်ရိုက်အရေးယူခြင်း

တို့ကို အသုံးပြုကြပါတယ်။

၇။ ကလေးတွေနဲ့ ပြည်သူတွေကို ခွေးကိုက်မခံရအောင် ပညာပေးခြင်း

ကလေးတွေကို—

* အစာစားနေတဲ့ခွေး
* အိပ်နေတဲ့ခွေး
* ခွေးပေါက်မွေးထားတဲ့ မိခင်ခွေး
* မသိတဲ့ခွေးအုပ်စု

တွေအနား မသွားဖို့ သင်ပေးရပါမယ်။ ခွေးလိုက်လာရင် အော်ဟစ်ပြေးခြင်း၊ ရိုက်ခြင်း၊ ခဲနဲ့ပေါက်ခြင်းတွေက တိုက်ခိုက်မှုကို ပိုဆိုးစေနိုင်ကြောင်းလည်း ပညာပေးသင့်ပါတယ်။

ဘူတန်နိုင်ငံဟာ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် သင့်တော်တဲ့ ဥပမာတစ်ခုပါ။ အစိုးရ၊ တိရစ္ဆာန်ဆရာဝန်တွေ၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ဒေသခံတွေ ပူးပေါင်းပြီး နိုင်ငံတစ်ဝန်း လမ်းဘေးခွေးတွေကို သားဆက်ခြားခွဲစိတ်ခြင်း၊ ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းတွေကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆက်တိုက်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။

အဆိပ်ချသတ်ခြင်းက အချိန်တိုအတွင်း ခွေးအရေအတွက် နည်းသွားသလို မြင်ရနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အမှိုက်၊ အစာရင်းမြစ်၊ ခွေးစွန့်ပစ်မှုနဲ့ ခွေးမွေးဖွားမှုကို မထိန်းချုပ်သရွေ့ နောက်ထပ်ခွေးတွေ ပြန်ဝင်လာပါလိမ့်မယ်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကလည်း လမ်းဘေးခွေးတွေကို အစုလိုက်သတ်ခြင်းဟာ ခွေးရူးပြန်ရောဂါထိန်းချုပ်ရာမှာ ထိရောက်မှုမရှိကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ အဆိပ်ဟာ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်တွေ၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေနဲ့ ကလေးတွေအတွက်ပါ အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပါတယ်။

ဒီကိစ္စဟာ တိရစ္ဆာန်ချစ်သူတွေက အလှူငွေနဲ့ ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် ဖြေရှင်းရမယ့်ကိစ္စမဟုတ်ပါဘူး။ အစိုးရ၊ စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့၊ ကျန်းမာရေးဌာန၊ တိရစ္ဆာန်ဆရာဝန်တွေနဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေ ပူးပေါင်းပြီး ဘတ်ဂျက်သတ်မှတ်ကာ စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်ရမယ့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးပြဿနာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီl