Your MedBox Ymb

က​လေး​တွေ အချို/ သကြားဓါတ်များများ (အချိုရည်ဘူး၊ကိတ်မုန့်၊ဘာဂါ၊အာလူး​ကြော်ထမင်းများများစားခြင်းစတဲ့ အစားအစာများပါဝင်သ​ပေါ့) စားလျှင် ဘာဖြစ်မလဲ ....သိရ​အောင် ... Let's go👉🧍‍♀️🧍‍♂️

အာဟာရ​တွေထဲမှာ အချို(သကြားဓါတ်-(glucose)ဂလူးကို့စ်၊(Sucrose)
စူးခရိုစ့်၊(Fructose)ဖရက်တို့စ် စသဖြင့်
စားလိုက်တဲ့အခါ ကလေး​တွေရဲ့(၂နှစ်အထက်က​လေး​တွေအတွက် ရည်ရွယ်ပါတယ်)ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ချက်ချင်းနှင့် အဆင့်လိုက် ဒီလိုပြောင်းလဲမှု​လေးတွေ ဖြစ်​ပေါ်လာပါတယ်။
{ သကြားလို့ဆိုလိုက်လျှင် သကြားအဖြူပဲမမြင်ကြပါနှင့်။သကြား/အချိုဓါတ်ထဲမှာ ထမင်းက' စ ' လို့ အချိုရည်ဘူး၊ဘာဂါ၊ပီဇာ၊အာလူးအကြွပ်​ကြော်၊ဆီ​ကြော်မုန့်များ၊​ပေါင်မုန့်ကိတ်မုန့်အနုအလှ​လေးများ၊ဘာဘယ်တီးများ၊သကြားလုံး၊​ချောကလက် စသဖြင့်
က​လေးတို့အကြိုက် အစုံအလင်ပါဝင်ပါတယ်​နော့်။ }
🍭 ၁။ ပါးစပ် → အစာအိမ် → အူလမ်းကြောင်း
သကြား၊ အချိုရည်၊ မုန့်အချို ၊ထမင်းများများ စတာ​တွေထဲက (carbohydrate)ကစီဓါတ်တွေဟာ အစာခြေလမ်းကြောင်းကနေ glucose ဂလူးကို့စ်လို သေးငယ်တဲ့ သကြားမော်လီကျူး(sugar molecules )တွေအဖြစ် ပြိုကွဲသွားပြီး အူသိမ်ထဲကနေမှ သွေးထဲ
သို့ စုပ်ယူခြင်းခံရပါတယ်။
[🥤 အချိုရည် က အရည်ဖြစ်ပြီး စုပ်ယူရလွယ်ကူတဲ့အတွက် သွေးထဲသို့သကြားဓါတ် မြန်မြန်တက်နိုင်ပါတယ်။]
🩸 ၂။ သွေးထဲမှာ သကြားဓါတ်(Blood glucose) တက်လာပါတယ်။
အစာစားပြီးနောက်—
Sugar / carbohydrate → Digestion → Glucose → Bloodstream
ဖြစ်ပြီး သွေးတွင်း glucose ပမာဏ
တက်လာပါတယ်။
ဒါက ပုံမှန်ဖြစ်စဥ်( physiological response) တခုပါ။
🧪 ၃။ (Pancreas )ပန်ကရိယဆိုတဲ့ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါတခုမှ (Insulin ) အင်ဆူလင်
​ဟော်မုန်း ထုတ်​ပေးပါတယ်။သွေးတွင်း glucose တက်လာတာကို ခန္ဓာကိုယ်က တုံ့ပြန်ပြီး—
Pancreas → Insulin secretion
ဖြစ်လာတာပါ။
Insulin ရဲ့အဓိကအလုပ်က—
🔑 Glucose ကို ဆဲလ်တွင်းဝင်ရောက်နိုင်အောင် ကူညီပေးခြင်းဖြင့် ​သွေးတွင်းဂလူးကို့စ် ကို ကျဆင်း​စေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ဒီဖြစ်စဥ်က သကြားဓါတ်ကို ပုံမှန် စား​သောက်​နေတဲ့က​လေး​တွေမှာ ဖြစ်​လေ့ရှိတာပါ။သို့​သော် သကြားဓါတ်(ဂလူးကို့စ်)ကို လွန်ကဲစွာ စားသုံး​/ကျွေး​မွေး​နေမိပါက ကိုယ်ထဲမှ insulin ကို အများကြီး ထုတ်သာထုတ်​ပေး​နေရတယ်။အရင်လို အလုပ်​ကောင်း​ကောင်းမလုပ်နိုင်​တော့ဘဲ insulin resistance လို့​ခေါ်တဲ့ အင်ဆူလင်ကို ကိုယ်ခန္ဓာဆဲလ်​တွေမတုံ့ပြန်​တော့ခြင်းဖြစ်လာပြီး ​ဆဲလ်​တွေထဲ
ဂလူးကို့စ်မဝင်နိုင်ဘဲ သွေးထဲတွင် သကြားဓါတ်​တွေပုံ​နေတဲ့ အမျိုးအစား(၂) ​သွေးချိုဆီးချို​ရောဂါ ​စော၍ဖြစ်လာ​စေပါတယ်။
⚡ ၄။ အမှန်က Glucose က ကိုယ်တွင်း စွမ်းအင်တခု ဖြစ်ပါတယ်။(သုံးတတ်လျှင်​ဆေးပါ)
Glucose က—
🧠 ဦးနှောက်
💪 ကြွက်သား
❤️ နှလုံး
🫁 အခြားဆဲလ်များ
အတွက် စွမ်းအင်ရင်းမြစ်အဖြစ် အသုံးပြုရပါတယ်။ဒါ​ကြောင့်က​လေး​တွေ ကစား၊လှုပ်ရှား၊မှတ်သားဖို့အတွက် ဂလူးကို့စ်မှ စွမ်းအင် အမှန် လိုအပ်ပါတယ်။
(Glucose = ခန္ဓာကိုယ်၏ အဓိကလျင်မြန်သော စွမ်းအင်အရင်းအမြစ်တခု)
🏦 ၅။ ကလေးက ချက်ချင်းမသုံးနိုင်တဲ့ ပိုနေတဲ့ Glucose အချို့ကို ​နောင်လိုအပ်ချိန်ပြန်ထုတ်သုံးဖို့ Glycogen အဖြစ် သိုလှောင်​ပေးပြန်ပါတယ်။
Glycogen ကို အသည်းနှင့် ကြွက်သား
တို့တွင် သိုလှောင်ပါတယ်။
Glycogen က ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အရေးပေါ် glucose သိုလှောင်ရုံ လိုမျိုးထားတာပါ။
🍔 ၆။ ဒီ့ထက်ပိုစားလို့ စွမ်းအင်​တွေပိုလျှံ​နေလျှင် အဆီအဖြစ် ထပ်မံပြီး သိုလှောင်ထားပြန်ပါတယ်။
ကလေးက နေ့စဉ်—
🍭 အချိုများ
🥤 အချိုရည်များ
🍰 Cake / biscuits များ
စားပြီး စုစုပေါင်း စွမ်းအင်လိုအပ်ချက်ထက် ပိုလျှံနေပါက ခန္ဓာကိုယ်က ထိုစွမ်းအင်ပိုလျှံမှုကို အဆီအဖြစ်လည်း သိုလှောင်လိုက်ပါတယ်။
ရေရှည်မှာ—
⚠️ က​လေး ကိုယ်အလေးချိန်တိုးခြင်း၊
⚠️ (Overweight)​ ဝလာမယ်
⚠️ (Obesity) အဝလွန်လာမယ် စသဖြင့်
ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
🍭 Fructose(အသီးသကြား) များများစားလျှင် ​​ကော ဘာဖြစ်နိုင်သလဲ?
Fructose က glucose နဲ့ metabolism မတူဘဲ အဓိကအားဖြင့် အသည်းကသာ ဖြိုခွဲအသုံးပြု​ပေးခြင်း( metabolize) လုပ်ပါတယ်။ဒါ​ကြောင့် အသီးသကြားအစားများပါကလည်း အသည်းမှာ အဆီပို​တွေစု​ဆောင်း​ပေးနိုင်လို့ (fatty liver)အသည်းအဆီဖုံးခြင်းကို ဖြစ်​စေဖို့ အား​ပေးပါတယ်။အထူးသဖြင့် အသီး​ဖျော်ရည်များကပိုဖြစ်​စေတယ်​ပေါ့။
ထိုသို့ အချိုရည်နှင့် free sugar ကို အများကြီး၊ မကြာခဏစားသုံးပြီး calorie အင်အားဓါတ်များပိုလျှံနေပါက—
⚠️ အသည်းတွင် Triglycerides အဆီဆိုး
တိုးလာနိုင်ခြင်း၊
⚠️ Liver fat တိုးလာနိုင်ခြင်း
တို့နှင့် လွန်စွာ ဆက်စပ်​နေပါတယ်။
🦷 ၇။ က​လေး ပါးစပ်ထဲမှ သွားကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်တယ်။
အချိုစားလိုက်တာနှင့် ပါးစပ်ထဲရှိ bacteria တွေက သကြားကို အသုံးပြုပြီး—
Sugar → Bacteria → Acid
ကို ထုတ်ပါတယ်။
Acid က သွားရဲ့( enamel) ​ကြွေလွှာအဖြူကို တဖြည်းဖြည်း ပျက်စီးစေနိုင်ပြီး—
🦷 သွားပိုးစားခြင်း
🦷 သွားနာခြင်းတို့ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် အချိုကို တနေ့လုံး နည်းနည်းစီ မကြာခဏစားခြင်းက ပြဿနာပိုဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
🧠 “Sugar rush” ဖြစ်သလား?
အချိုရည်သောက်ပြီးနောက်—
“ကလေး အရမ်းလှုပ်ရှားလာတယ်၊ energy အရမ်းများလာတယ်”
လို့ မိဘတွေ မြင်တတ်ပါတယ်။
သကြားစားခြင်းက သွေးတွင်း glucose ကို တက်စေပြီး ​နိုးကြားမှု ​ဟော်မုန်း (dopamine) ကိုထွက်​လာ​စေလို့ ခေတ္တခဏ ကလေးကို active ဖြစ်လာ​စေတာပါ။ junk food ​တွေစားခြင်းသည်သကြားဓါတ်အတက်မြန် အကျမြန်လို့ အချိန်အနည်းငယ်အတွင်းမှာပင် တက်ကြွ​စေပြီး​နောက်ပိုင်း ထိုင်းမှိုင်းမှုကို ပိုဖြစ်​လာစေပါတယ်။
​နောက်တခုက ​သကြားဓါတ် (junk food,processed food, sugary drink
စသဖြင့် အာဟာရတန်ဖိုးနည်း သ​ရေစာများ)များများ​ကျွေးမိ​နေပါက ​သွေးတွင်းသကြားဓါတ်အမြဲလို များ​နေပါသဖြင့်
က​လေးကိုယ်ခန္ဓာမှာ ( inflammation ) ရောင်ရမ်းခြင်း​တွေအမြဲရှိ​နေပြီး ကိုယ်ခံအားကျ​စေခြင်း၊​သွေး​ကြော​တွေမာ​ကြော​စေပြီးနှလုံး​သွေး​ကြော​ရောဂါ​တွေ​စောဖြစ်လာခြင်း၊ကင်ဆာ​ရောဂါကိုအား​ပေးခြင်းစတဲ့
အ​ခြေအ​နေ​တွေကိုလည်း ဖြစ်လာ​စေနိုင်တယ်တဲ့။
ဒီလို​တွေ ​ပြောပြ​နေလို့ အချိုကို တခါစားလိုက်တာနှင့် က​လေးကို အန္တရာယ်ဖြစ်​စေတာ​တော့ မဟုတ်ပါဘူး။
စားသင့်တဲ့ပမာဏ​တော့​ကျွေးကြရပါမယ်။စား​နေကျထဲက ဥပမာ​ပေးရလျှင်
က​လေး ထမင်းပန်းကန်ထဲတွင် ထမင်း(ဂလူးကို့စ်) - ၁/၄၊အရွက်-၂/၄၊အသား/ငါး/ပဲ /ဥ အမျိုးမျိုး -၁/၄ ​ကျွေးနိုင်ပါကအ​ကောင်းဆုံးပါ။
က​လေး၁​ယောက် ​နေ့စဥ် စားသုံးနိုင်တဲ့ သကြားပမာဏသည်အသက်အရွယ်အလိုက် လက်ဘက်ရည်ဇွန်း ၃ဇွန်းမှ ၆ဇွန်းထက်မပို​စေသင့်ပါဘူးတဲ့( 12 to 25g /day with age ).
အချိုရည်ဘူးလတ် ၁ပတ်လျှင် ၁ဘူးသာ ​သောက်သုံးသင့်ပါတယ်တဲ့။
ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးချိန်မို့ စားသင့်/​ကျွေးသင့်တဲ့ပမာဏ​တော့​ကျွေးကြရမှာပါ။အဓိကက အချိုရည်၊အာလူး​ကြော်၊ဘာဂါ၊ပီဇာစသည့် Junk food ​တွေ မ​ကျွေးသင့်/ချင့်ချိန်ကြဖို့ပါ။ သကြားအချိုနှင့် အချိုရည်ကို ပမာဏများစွာ၊ မကြာခဏ၊ နေ့စဉ်စားသုံးနေခြင်းကသာ က​လေး ကျန်းမာ​ရေးကိုအဓိက ထိခိုက်​စေမှာဖြစ်လို့ အိမ်မှာ မိဘ/အုပ်ထိန်းသူ​တွေလည်း junk food ​တွေ
မ​သောက်ပြ/မစားပြကြပါနှင့်။​
ရေခဲ​သေတ္တာထဲ အပြည့်ဝယ်ဖြည့်မထားကြပါနှင့်ဗျို့။က​လေးဆိုတာ မိဘ မလုပ်မှသာ သူတို့​လေး​တွေ လိုက်မလုပ်ကြတာမို့ပါ။🚨🚨သကြား အန္တရာယ် အထူးသတိထားဂရုစိုက် ​ကျွေး​မွေးပေးကြပါစို့ 🥰😊။

👶 အာဟာရချို့တဲ့​နေ​သောကလေးငယ်​လေးများကို အချိန်မီ ​ဆေးကုသမှုခံယူနိုင်ဖို့ ကူညီ​ပေးနိုင်ရန် ဗဟုသုတ အလို့ငှာ စာစုက​လေး တခု တင်ပြပါရ​စေ။
ကလေးတယောက်(အထူးသဖြင့် ၆လ မှ ၅ နှစ်အတွင်းက​လေး) အလွန်ပိန်နေတယ်၊ လက်မောင်း​လေးသေးနေတယ်၊ ခြေထောက်တွေဖောင်းနေတယ်ဆိုလျှင် “အစားနည်းလို့ပဲ” လို့ မယူဆသင့်ပါဘူး။

Severe Acute Malnutrition (SAM) "ပြင်းထန်​သောလတ်တ​လောအာဟာရချို့တဲ့ခြင်း" ဖြစ်နေနိုင်ပြီး အချို့ကလေးတွေမှာ အသက်အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ​နောက်ဆက်တွဲ​ရောဂါများပါ အတူတွဲ၍
ရှိနေနိုင်ပါတယ်။
စောစောရှာ​တွေ့ → အ​သေအချာစစ်​ဆေး → အန္တရာယ်ရှိသူခွဲခြား → ရှေးဦးပြုစု → လိုအပ်လျှင် ချက်ချင်းလွှဲ»လုပ်​ပေးခြင်းဖြင့်
က​လေးတို့ဘဝကို ကူညီနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် အသက် ၆လ–၅နှစ်အတွင်း ကလေးတွေမှာ—
- အလွန်ပိန်နေခြင်း၊
- လက်မောင်းအလွန်သေးနေခြင်း၊
- ကိုယ်အလေးချိန် မတက်ခြင်း/ကျဆင်းခြင်း၊
- အစာမစားနိုင်ခြင်း၊နို့မစို့နိုင်ခြင်း၊
- ဝမ်းလျှော/အန်ခြင်း၊
- မကြာခဏဖျားနာခြင်း၊
- ခြေနှစ်ဖက်ဖောင်းခြင်း၊တကိုယ်လုံး​ဖော​ရောင်​နေခြင်း၊
-မျက်စိမျက်ကြည်လွှာဖြူ​နေခြင်း၊အနာဖြစ်​နေခြင်း၊
-အ​ရေပြားတွင် အဖြူအညို​ပျောက်ကျားအကွက်များဖြစ်​နေခြင်း၊အ​ရေခွံတွေကွာသလိုဖြစ်​နေခြင်း၊
- အားနည်း​ဖျော့​တော့၊ မငိုနိုင်ငိုသံမရှိ၊ ငိုက်မျဉ်းနေခြင်းစသည်များ
ရှိ​နေလျှင် (acute malnutrition ) လတ်တ​လော အာဟာရချို့တဲ့​နေခြင်းကို သံသယ
ဖြစ် ကြည့်ရှုစစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။
ပထမဆုံး — အန္တရာယ်ရှိ/မရှိ စစ်ပါ။
ကလေး၏ clinical condition တကိုယ်လုံးမှာ အန္တရာယ်ရှိသည့်လက္ခဏာများကို အရင်ကြည့်ပါ။

🚨 Danger signs

- က​လေး ​ရေသောက်/နို့စို့ နိုင်ခြင်းမရှိခြင်း၊
- အစားအစာတိုင်း/ရေ​သောက်တိုင်းကို အန်နေခြင်း၊
- မကြာခဏတက်ခြင်း၊
- သတိလစ်/အိပ်​နေရာမှမနိုးနိုင်ခြင်း၊
- အလွန်ငိုက်မျဉ်းနေခြင်း၊
- အသက်ရှူရခက်​နေခြင်း၊
- ​ခြေလက်​အေးစက်တကိုယ်လုံးဖြူ​ဖျော့ကာ​သွေး​ပေါင်ကျ​နေသည့်လက္ခဏာရှိခြင်း၊
- အလွန်အားနည်း​နေခြင်း စသည်များ
ရှိ​နေလျှင် အရေးပေါ်ဆေးကုသမှုရရှိနိုင်တဲ့ ကျန်းမာရေးဌာနသို့ ချက်ချင်း​စေလွှတ်​ပေးပါ/ပို့​ဆောင်​ပေးပါ။»
က​လေးကိုယ်ခန္ဓာကို ကြည့်ရှုဆန်းစစ်ပါ။
> က​လေးလက်​မောင်းအလွန်​သေးငယ်ကျုံလှီ​နေခြင်း (လက်​မောင်းပ​လွေရိုးဆိုသလိုမျိုး)
> ခြေနှစ်ဖက် ​ဖော​ရောင်ခြင်း ရှိ/မရှိ စစ်
ကြည့်ပါ။
ကလေးရဲ့ ခြေဖမိုးကို လက်မနှင့် ၃ စက္ကန့်ခန့်
ဖိထားပြီး ချိုင့်ရာကျန်မကျန်ကြည့်ပါ။ရှိ​နေပါက ​ဖော​ရောင်​နေခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
⚠️ ​ခြေလက်ဗိုက် ​ဖော​ရောင်ခြင်းရှိ​နေလျှင် SAM ဖြစ်​နေနိုင်ပါတယ်။
ကျန်းမာရေးဌာနသို့ ပြသပေးပါ။
က​လေးကို ​တွေ့ရှိတဲ့အချိန်မှာ (ကျန်းမာ​ရေးဌာနသို့မပို့​ဆောင်မီ )ရှေးဦးသူနာပြုစုခြင်း ဘယ်လိုပြုစုမလဲ?
🚨(၁) က​လေး တကိုယ်လုံး ​အေးစက်​နေပါကအပူချိန်မကျအောင်၊ ​အေးစက်မ​နေ​အောင် ထိန်း​ပေးပါ။
- ခြောက်သွေ့တဲ့အဝတ်အစားလဲလှယ်​ပေးခြင်း၊
- စောင်ခြုံထား​ပေးခြင်း၊
(မီးအပူ/ရေနွေးပူနှင့်​တော့ တိုက်ရိုက်
အပူမပေးပါနှင့်။)
(၂) က​လေးက သတိရှိပြီး သောက်နိုင်လျှင်
သင့်လျော်တဲ့အရည်ကို အနည်းငယ်စီ
ပေးတိုက်နိုင်ပါတယ်။
(၃) နို့စို့နိုင်လျှင် မိခင်နို့ကိုဆက်တိုက်ခိုင်းပါ။
(၄) အစားမစားရတာကြာရှည်​နေပြီဟုသံသယရှိရပြီး ကလေးက သတိရှိ/မျိုချနိုင်လျှင် → အမြန်ဆုံး သကြား/ဂလူးကို့စ်ရရှိအောင် စီမံ တိုက်​ကျွေးပြီး ကျန်းမာရေးဌာနသို့ အမြန်ဆုံး ပို့​ဆောင်/လွှဲ​ပေးပါ။
အာဟာရ ချို့တဲ့သူ က​​လေး​တွေ့လျှင်
ဘာတွေကို မလုပ်သင့်ဘူးလဲ?
❌ အလွန်ပိန်နေတဲ့ကလေးကို တခါတည်း အစာ​တွေအများကြီးကျွေးခြင်း(စားပိုးနင့်လျှင်​ ​ဘေးရှိတတ်တယ်ဆိုတာမျိုး သတိချပ်ရပါမယ်)။
❌ အန်နေတဲ့ကလေးကို အရည်အများကြီး တခါတည်းတိုက်ခြင်း။
❌ (severe oedema )တကိုယ်လုံး​ဖော​ရောင်​နေတဲ့က​လေးကို အိမ်မှာပဲ စောင့်ကြည့်​နေခြင်း။
❌ “က​လေးကဖျားတာမရှိတော့ ​ရောဂါမရှိဘူး” ဟုယူဆခြင်း။
❌ အာဟာရချို့တဲ့​နေ​သောကလေးကို ကျွမ်းကျင်သူဆရာဆရာမများကိုပြသခြင်းမပြုဘဲ မုန့်​ကျွေးပြီးအိမ်ပြန်လွှတ်ခြင်း။
စသည်တို့မပြုလုပ်ကြဘဲ အ​ရေး​ပေါ်ကုသမှု​ပေးနိုင်မည့်ကျန်းမာ​ရေးငှာနသို့ပို့​ဆောင်ကုသ​ပေးဖို့အထူးလိုအပ်လှပါတယ်။ အကူအညီလိုအပ်လှပါတယ်။
❤️ အဓိကမှတ်ထားရမယ့် တခုက​တော့....
«“အာဟာရချို့တဲ့​သောကလေးကို အရင်ဆုံး ‘ဘယ်လောက်ပိန်လဲ’ ကြည့်တာအပြင်
‘အခုအန္တရာယ်ရှိ​နေလား’ ကို အရင်ကြည့်​ပေးပါ။”»လိုအပ်တဲ့ကုသမှုရ​အောင်ကူညီ​ပေးကြပါ 》 အားနည်းသူ​ဖေးကူကြပါစို့​🥰။

ဆေး​လေး​တွေထပ်​ရောက်လာပြန်လို့
အား​ပေးလို့ရပါပြီ🥰။
ရန်ကုန်မြို့တွင်း (Deli free) ပို့​ဆောင်ခ အခမဲ့ ရှိ​နေပါ​သေးတယ်​နော်။

🦠 ယခုတ​လော ဖြစ်​နေကြ​သော ကာလဝမ်းရောဂါ (Cholera) အ​ကြောင်း
တ​စေ့တ​စောင်း
ကာလဝမ်းရောဂါသည် Vibrio cholerae ဟု​ခေါ်​သောဘက်တီးရီးယားပိုးတခုကြောင့် ဖြစ်သော ကူးစက်ရောဂါတမျိုးဖြစ်ပြီး
မသန့်ရှင်းသောရေနှင့် အစားအစာမှတဆင့် ကူးစက်ပါသည်။
🚨 သတိထားရမည့် လက္ခဏာများ

- ရုတ်တရက် (ဆန်​ဆေး)ရေလိုဝမ်းအများကြီးသွားခြင်း၊ဝမ်းအရည်များသည်
ငါးညှီနံ့ နံခြင်း၊
- အန်ခြင်း၊
- ရေငတ်ခြင်း၊
- ပါးစပ်ခြောက်ခြင်း၊
- ဆီးနည်းလာခြင်း၊
- မျက်လုံးချိုင့်ခြင်း၊
- အားနည်းခြင်း၊ မူးဝေခြင်း စသည်တို့ဖြစ်ပါတယ်။
⚠️ ကာလဝမ်းပိုးသည် ကူးစက်ခံရသူများ အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များ၊ သက်ကြီးပိုင်းများတွင် ရေဓာတ်ခန်း​ခြောက်ခြင်း
အလွန့်အလွန် လျင်မြန်စွာဖြစ်​စေနိုင်သောကြောင့် အချိန်တိုအတွင်းအရေးပေါ်
ကုသမှုလိုအပ်နိုင်ပါသည်။သို့​ကြောင့် အထူးဂရုစိုက် ကုသ​ပေးကြရပါတယ်။

➡️ဝမ်းလျှောလျှင် ဘာလုပ်ကြမလဲ?
ORS (ဓာတ်ဆားရည်) ကို ချက်ချင်းတိုက်/သောက်ပါ။
အန်နေပါကလည်း နည်းနည်းစီ၊ မကြာခဏ (နား၍ )တိုက်ပေးပါ။
❗ ဝမ်းအများကြီးသွားခြင်း၊ အလွန်အမင်းအားနည်းခြင်း၊ မသောက်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရေဓာတ်ခန်း​ခြောက်ခြင်း(မျက်တွင်းချိုင့်/​ဟောက်ပက်၊ ဆီးအလွန်နည်း
စသဖြင့်)လက္ခဏာများရှိပါက နီးစပ်ရာဆေးရုံ/​ဆေးခန်း/ကျန်းမာရေးဌာနများသို့ အမြန်ဆုံးသွားပါ။

🛡️ ကာကွယ်ရန်
✅ စိတ်ချရသော သန့်ရှင်းသည့်ရေကို သောက်ပါ။(safe water)
✅ အစာမစားမီနှင့် အိမ်သာအသုံးပြုပြီးတိုင်း(ဆီးသွား/ဝမ်းသွားပြီးတိုင်း) ဆပ်ပြာနှင့်​ရေဖြင့် စနစ်တကျလက်ဆေးပါ။
✅ အစားအစာများကို ကျက်အောင်ချက်ပြီး ပူပူနွေးနွေးစားပါ။
✅ မသန့်ရှင်းသော ​ရေ၊ရေခဲနှင့် အစိမ်းစားရ​သောအစားအစာများ(အထူးသဖြင့် ပြင်ပအစာများ)ကို ရှောင်ပါ။
✅ အစားအစာများကို ယင်မနားအောင် ဖုံးအုပ်ထားပါ။ ယင်နားစာများကိုလည်း
မစားမိကြဖို့ ဂရုစိုက်ကြပါ။
✅ ဝမ်းလျှောနေသူ၏ မစင်၊ အန်ဖတ်များကို စနစ်တကျ(တခါသုံးလက်အိတ်များသုံးခြင်းစသည်)ရှင်းလင်းပါ။ပြုစုပြီး လက်ကို ​ရေနှင့်ဆပ်ပြာဖြင့် ​ဆေးပါ။

💚 ကာလဝမ်းရောဂါသည် အချိန်မီကုသမှုနှင့် ရေဓာတ်မှန်ကန်စွာဖြည့်တင်းခြင်းဖြင့် အသက်အန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်သော ရောဂါဖြစ်ပါသည်။
အသက်​သေဆုံးသည်အထိဖြစ်နိုင်သဖြင့်ကာလဝမ်း​ရောဂါမှစလို့ ဝမ်းပျက်ဝမ်း​လျှောဖြစ်ခြင်းကို ပေါ့ပေါ့ဆဆ မထားကြပါနှင့်။
ဝမ်းအရည်သွားသည်နှင့် ဓါတ်ဆားကို စတင်တိုက်ပါ/​သောက်ပါ — အန္တရာယ်ရှိ​သောလက္ခဏာများရှိလာပါက ဆေးရုံသို့ အမြန်ဆုံးသွား​ရောက်ပြသ ကုသမှုခံယူကြပါ။




#ကာလဝမ်းရောဂါ

🦠 ယခုတ​လော ဖြစ်​နေကြ​သော ကာလဝမ်းရောဂါ (Cholera) အ​ကြောင်း
တ​စေ့တ​စောင်း
ကာလဝမ်းရောဂါသည် Vibrio cholerae ဟု​ခေါ်​သောဘက်တီးရီးယားပိုးတခုကြောင့် ဖြစ်သော ကူးစက်ရောဂါတမျိုးဖြစ်ပြီး
မသန့်ရှင်းသောရေနှင့် အစားအစာမှတဆင့် ကူးစက်ပါသည်။
🚨 သတိထားရမည့် လက္ခဏာများ

- ရုတ်တရက် (ဆန်​ဆေး)ရေလိုဝမ်းအများကြီးသွားခြင်း၊ဝမ်းအရည်များသည်
ငါးညှီနံ့ နံခြင်း၊
- အန်ခြင်း၊
- ရေငတ်ခြင်း၊
- ပါးစပ်ခြောက်ခြင်း၊
- ဆီးနည်းလာခြင်း၊
- မျက်လုံးချိုင့်ခြင်း၊
- အားနည်းခြင်း၊
မူးဝေခြင်း စသည်တို့ဖြစ်ပါတယ်။

⚠️ ကလေးငယ်များ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် ရေဓာတ်ခန်း​ခြောက်ခြင်းအလွန် လျင်မြန်စွာဖြစ်နိုင်သောကြောင့် အချိန်တိုအတွင်းအရေးပေါ်ကုသမှုလိုအပ်နိုင်ပါသည်။သို့​ကြောင့် ပိုမို၍ ဂရုစိုက်ကြရပါမယ်။
➡️ဝမ်းလျှောလျှင် ဘာလုပ်ကြမလဲ?

ORS (ဓာတ်ဆားရည်) ကို ချက်ချင်းတိုက်/သောက်ပါ။
အန်နေပါကလည်း နည်းနည်းစီ၊ မကြာခဏ (နား၍ )တိုက်ပေးပါ။
❗ ဝမ်းအများကြီးသွားခြင်း၊ အလွန်အမင်းအားနည်းခြင်း၊ မသောက်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရေဓာတ်ခန်း​ခြောက်ခြင်းလက္ခဏာများရှိပါက နီးစပ်ရာဆေးရုံ/​ဆေးခန်း/ကျန်းမာရေးဌာနများသို့ အမြန်ဆုံးသွားပါ။

🛡️ ကာကွယ်ရန်

✅ စိတ်ချရသော သန့်ရှင်းသည့်ရေကို သောက်ပါ။(safe water)
✅ အစာမစားမီနှင့် အိမ်သာအသုံးပြုပြီးတိုင်း(ဆီးသွား/ဝမ်းသွားပြီးတိုင်း) ဆပ်ပြာနှင့်​ရေဖြင့် စနစ်တကျလက်ဆေးပါ။
✅ အစားအစာများကို ကျက်အောင်ချက်ပြီး ပူပူနွေးနွေးစားပါ။
✅ မသန့်ရှင်းသော ​ရေ၊ရေခဲနှင့် အစိမ်းစားရ​သောအစားအစာများကို ရှောင်ပါ။
✅ အစားအစာများကို ယင်မနားအောင် ဖုံးအုပ်ထားပါ။ယင်နားစာများကိုလည်း
မစားကြပါနှင့်။
✅ ဝမ်းလျှောနေသူ၏ မစင်၊ အန်ဖတ်များကို စနစ်တကျ(တခါသုံးလက်အိတ်များသုံးခြင်းစသည်)ရှင်းလင်းပါ။ပြုစုပြီး လက်ကို ​ရေနှင့်ဆပ်ပြာဖြင့် ​ဆေးပါ။

💚 ကာလဝမ်းရောဂါသည် အချိန်မီကုသမှုနှင့် ရေဓာတ်မှန်ကန်စွာဖြည့်တင်းခြင်းဖြင့် အသက်အန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်သော ရောဂါဖြစ်ပါသည်။
ဝမ်းလျှောခြင်းကို ပေါ့ပေါ့ဆဆ မထားကြပါနှင့်။
ဝမ်းအရည်သွားသည်နှင့် ဓါတ်ဆားကို စတင်တိုက်ပါ — အန္တရာယ်ရှိ​သောလက္ခဏာများရှိလာပါက ဆေးရုံသို့ အမြန်ဆုံးသွား​ရောက်ပြသကုသမှုခံယူပါ။
ဝမ်းသွားလျှင် ပြုလုပ်​ပေးသင့်တာ​လေး​တွေလည်း ထပ်မံ ရှယ်​ပေးလိုက်ပါတယ်။



#ကာလဝမ်းရောဂါ

💩 ယခုရက်ပိုင်း ဝမ်းပျက်ဝမ်း​လျှော ​ရောဂါများဖြစ်ပွား​နေကြတာ​တွေ့​နေရတာမို့ ဝမ်း​လျှော​စေတဲ့အ​ကြောင်းရင်း​တွေထဲကမှ
ဝမ်းပျက်ပိုး​ကြောင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်း​လျှော ဘာလို့ဖြစ်တာလဲ?
ဘယ်လိုကာကွယ်ကြမလဲ? ဒီ ၂ခုက စိတ်ဝင်စားစရာ​ကောင်းပါတယ်🤔😊
"ဝမ်းပျက်တယ်" ဆိုသည်မှာ တ​နေ့တာ ၂၄နာရီအတွင်း ဝမ်းအ​ပျော့/ဝမ်းအရည်များ ၃ကြိမ်ထက်​ကျော်လွန်ပြီး ဝမ်းသွား​နေခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
ဖြစ်ပွားပုံမှာ.....
ဝမ်းပျက်​စေ​သောပိုးရှိသော
-သောက်ရေ
-အစားအသောက်
-ရေခဲ
-လက်မသန့်ခြင်း
-ယင်နားသောအစာ(ယင်​ကောင်က ဝမ်းပျက်ပိုးရှိ​သောမစင်​ပေါ်ကိုနားမယ်၊ပြီးလျှင်အစားအစာ​​တွေပေါ်လာနားစဥ် သူ့​ခြေ​ထောက်​တွေမှ ဝမ်းပိုး​တွေက အစားအစာ​တွေဆီမှာကျန်ခဲ့ပြီး ၎င်းယင်နားစာကိုစားမိပါက ဝမ်းပျက်ကြခြင်းဖြစ်ပါတယ်)။
တို့မှတဆင့် ကူးစက်ပါတယ်။
(Incubation period)ရောဂါပျိုးချိန်
ဝမ်းပျက်ပိုးဝင်ပြီး နာရီပိုင်းအတွင်းမှ
၅ ရက်အတွင်း လက္ခဏာပြပါတယ်။
(အများဆုံး ၂–၃ ရက်အတွင်း)
➡️ဝမ်းပျက်ရခြင်းအကြောင်းရင်းများ
(Virus) ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများ
Rotavirus
Norovirus
(Bacteria) ဘက်တီးရီးယားပိုးများ
Cholera
Escherichia coli
Salmonella
Shigella
Campylobacter jejuni
(Parasite)ကပ်ပါး​ကောင်များ
Giardia lamblia
Entamoeba histolytica

⏩️ဝမ်းပျက်ဝမ်း​လျှောဖြစ်လာပါက ​ရောဂါပိုး​ကြောင့် အသက်ဆုံးရသည်ထက် ​ရေဓါတ်ခမ်း​ခြောက်မှု​ကြောင့်ဖြစ်ခြင်းက ပိုများပါတယ်။ဝမ်း အဆက်မပြတ် သွားပြီးလျှင်" Dehydration" လို့​ခေါ်တဲ့ ​"ရေဓါတ်ခန်း​ခြောက်မှု" ဖြစ်လာတာကို အဓိကအ​ရေး
တကြီးကုသ​ပေးကြရမှာပါ။ဒီစာစု​လေးမှာ ​ရေဓါတ်ဖြည့်​ပေးခြင်းကိုပဲ အဓိကထားပြီး ​ပြောပြပါရ​စေ။
Dehydration ​ရေဓါတ်ခန်း​ခြောက်ခြင်းလက္ခဏာများ.....
အပျော့စားလက္ခဏာ
-ရေဆာ
-ပါးစပ်ခြောက်
အလယ်အလတ် လက္ခဏာ
-မျက်လုံးချိုင့်
-ဆီးနည်း
-Skin turgor အ​ရေပြားရှုံ့တွဲ ကျ​နေခြင်း
ပြင်းထန် လက္ခဏာ
-သွေးပေါင်ကျခြင်း၊
-နှလုံးခုန်နှုန်းမြန်ခြင်း၊
-Shock​သွေးလန့်ခြင်း၊
-သတိလစ်ခြင်း စသည်ဖြင့် ​တွေ့ရပါတယ်။
⚠️ဒါ​ကြောင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်း​လျှောဖြစ်ပြီဆိုတာနှင့် "ဓါတ်ဆား" ကို အရင်ဆုံး သတိရပါ။
WHO ORS အထုပ်ကြီး (၁ ထုပ်)+
သန့်ရှင်းသော ရေ ၁ လီတာ (1 Litre ) ထဲသို့ ထည့်ဖျော်ပါ။​ဖျော်ချိန်ကိုမှတ်သားပါ။၂၄နာရီ​ကျော်လျှင်သွန်ပစ်ရမှာမို့ပါ။
‼️သတိပြုရန်မှာ
အထုပ်ကို တဝက်၊ လေးပုံတစ်ပုံ ခွဲမဖျော်ကြပါနှင့်။သီးစုံဓါတ်ဆားအထုပ်​တွေသုံး၍မရပါ။ရေ ၁ လီတာထက် ပိုနည်း သို့မဟုတ် ပိုများပြီးလည်း ထည့်​ဖျော်၍မရပါ။
သကြား၊ ဆား၊ နို့၊ ဖျော်ရည် စသည့် အခြားအရာများထဲ ​ရောမထည့်ပါနှင့်။
ည​ရေးညတာ ဓါတ်ဆားထုပ်အဆင်သင့်မရှိခဲ့ပါက အိမ်ရှိ သကြား လက်ဘက်ရည်ဇွန်း ၆ဇွန်း(6tsp)+အိမ်သုံးဆား လက်ဘက်ရည်ဇွန်းတဝက် (1/2 tsp)+​ရေ ၁လီတာဘူးနှင့်ဖျော်စပ်​သောက်သုံးထားလို့ရပါတယ်။
၂၄နာရီ​ကျော်သွား၍ ဓါတ်ဆားမကုန်လျှင် သွန်ပစ်ပါ။(ဒီ​ဖျော်နည်းသည် ယာယီ​သောက်ရန်သာဖြစ်ပါတယ်။ WHO ကမ္ဘာ့ကျန်းမာ​ရေးအဖွဲ့ ညွှန်ထား​သော ဓါတ်ဆားထုပ်ကသာ ဆက်လက်​သောက်သုံးရန် အ​ကောင်းဆုံးဖြစ်ပါတယ်)
ဘယ်လိုတိုက်ရမလဲ?
ဖြည်းဖြည်းနဲ့ မကြာခဏ တိုက်ပါ။
အသက် ၂ နှစ်အောက်
ဝမ်းသွားတိုင်း ၅၀-၁၀၀ မီလီလီတာ တိုက်ပါ။
အသက် ၂ နှစ်မှ ၁၀ နှစ်
ဝမ်းသွားတိုင်း ၁၀၀-၂၀၀ မီလီလီတာတိုက်ပါ။
အသက် ၁၀ နှစ်အထက်နှင့် လူကြီးများအတွက်
ဝမ်းသွားတိုင်း ၂၀၀-၂၅၀ မီလီလီတာ သို့မဟုတ် သောက်နိုင်သလောက် သောက်ပါ​စေ။
အန်​နေလျှင် ဓါတ်ဆား(ORS)ကို ၅မိနစ်တခါခန့် လက်ဘက်ရည်ဇွန်း ၁ဇွန်းစီ(၅ မီလီလီတာ)သာ တိုက်​ပေးပါ၊တဖြည်းဖြည်းဝင်လာပါလိမ့်မယ်။
ဓါတ်ဆားမဝင်/အလတ်အလတ်​ရေဓါတ်ခန်း​ခြောက်ခြင်း​စသဖြင့် အ​​ခြေအ​နေတွေဆိုးရွားလာပါက ​ဆေးရုံသို့ ချက်ချင်းပြ​ပေးကြပါ။
ဝမ်းလျှောရောဂါပိုးကို ကာကွယ်ကြဖို့မှာ အောက်ပါလမ်းကြောင်းတွေကနေ ကူးစက်တယ်ဆိုတာသိထားရပါမယ်။
F***s (မစင်)
Fingers ( လက်)
Flies (ယင်)
Food (အစားအစာ)
Fluids (ရေ၊ အရည်) ​တွေ သန့်ရှင်းမှုမရှိခြင်းမှ ကူးစက်တာမို့ဒီ​နေရာ​တွေကိုကာကွယ်ကြဖို့ပါပဲ။မှတ်မိလွယ်​အောင် ဥပမာ​လေး​တွေ​ပြောပြပါဦးမယ်။
Fingers-လက်မသန့်ခြင်း
လူတယောက် ဝမ်းလျှောနေတယ်။
အိမ်သာတက်ပြီး လက်ကို ဆပ်ပြာနှင့်
မဆေးဘူး။
အဲဒီလက်နှင့် ထမင်း၊ အသုပ်၊ မုန့်တွေကို ကိုင်တယ်။
နောက်တယောက်က သူကိုင်ထားတဲ့ အဲဒီ့အစားအစာကို စားလိုက်လျှင် ပိုးက ပါးစပ်ကနေ အူထဲရောက်ပြီး ဝမ်းလျှောနိုင်ပါတယ်။
- Fluids မသန့်ရှင်းသောရေ
ပိုးပါတဲ့ မစင်ကြောင့် ရေအရင်းအမြစ် ညစ်ညမ်းသွားတယ်။
အဲဒီရေနဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဆေးတာ၊
ရေခဲလုပ်တာ၊ ဟင်းချက်တာ၊​ရေစစ်​သောက်တာမျိုး လုပ်တယ်။
ဒီအရာ​တွေမိမိတို့ ပါးစပ်ထဲကို ရောက်သွားပြီး စားသုံးသူကို ဝမ်း​ရောဂါ ကူးစက်​စေပါတယ်။
– ယင်နားစာစားကြခြင်း(အထက်မှာ​ပြောခဲ့သလို​ရောဂါကူးစက်​စေပါတယ်) အစားအစာများကို ဖုံးအုပ်ထားကြပါ။
– သားငါးအစိမ်းစားခြင်း
ပင်လယ်စာ၊ အသား၊ ငါးကို မကျက်တကျက် စားခြင်း၊သစ်သီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေကို
စနစ်တကျ ရေမဆေးဘဲ စားခြင်း တို့​ကြောင့်
ဒီလိုအစားအစာတွေမှာ ပိုးကျန်နေပြီး ဝမ်းလျှောရောဂါ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
ဒါ​ကြောင့် လက်သန့်,အစားသန့်,​ရေသန့် ​အောင်ဂရုစိုက်​နေထိုင်ကြမှသာ ဝမ်းပျက်ဝမ်း​လျှောပိုး​တွေ​ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ဝမ်းပျက်ဝမ်း​လျှော​ရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်ကြမှာဖြစ်ပါတယ်ဆိုတာ​ တင်ပြလိုက်ရပါတယ်😊😊။