AMANI

1: Dashrath Manjhi — Munthu Amene Anaboola Phiri*

Chaka cha 1960. Mu mudzi wosauka kwambiri wotchedwa Gehlaur, m'boma la Bihar ku India.

Kumeneko kunali bambo wosauka dzina lake Dashrath Manjhi. Anali wokonda kwambiri mkazi wake, Falguni Devi.

Mudzi wawo unalekanitsidwa ndi chipatala ndi phiri lalikulu kwambiri — lalitali mamita 100, ndipo lalitali makilomita 3. Kuti uzungulire phirilo, umayenda makilomita 55. Kudutsa pamwamba pake kunali koopsa.

Tsiku lina, Falguni atanyamula chakudya kupita kwa mwamuna wake kudutsa phirilo, anaterereka, anagwa, ndipo anavulala koopsa. Ankafunika chipatala mwachangu.

Koma chipatala chinali kutali makilomita 55 chifukwa cha phirilo. Atafika kumeneko, kunali kuchedwa. Anamwalira.

Dashrath anasweka mtima. Anthu ankaganiza kuti angolira ndi kuiwala.

Koma iye anapanga lonjezo: "Ndiphwanya phiri ili, ngakhale zitenga moyo wanga wonse."

Ndipo anayamba. Mu 1960. Ndi nyundo, chisel, ndi msuza wokha.

Anthu ankamuseka. Ankamutcha wamisala. "Kodi munthu mmodzi angaboole bwanji phiri?"

Iye sanayankhe. Tsiku lililonse, kuyambira 4 koloko m'mawa mpaka usiku, kwa zaka 22, ankangogoda.

Anagulitsa mbuzi zake kuti agule zida. Nthawi zina analibe chakudya.

Pambuyo pa zaka 10, anthu anayamba kuona kachidutswa kakang'ono. Patapita zaka 20, anaona kuwala kumbali ina.

Mu 1982, patatha zaka 22 akugogoda, anamaliza. Anaboola njira yaitali mamita 110, mulifupi mamita 9, ndi kuya mamita 7 — kudutsa pakati pa phiri.

Mtunda wa makilomita 55 unakhala makilomita 15. Ana anayamba kupita kusukulu. Odwala anafika kuchipatala mu ola limodzi m'malo mwa tsiku lonse.

Boma linadabwa kwambiri, ndipo linapanga njirayo kukhala msewu wa boma.

Dashrath Manjhi anamwalira mu 2007, ali wosauka. Koma phiri lake lidasweka kwamuyaya.

Atamufunsa chifukwa, anati: "Mkazi wanga anafuna phiri lisunthe, ndipo silinasunthe. Choncho ine ndinalisuntha."

*Nkhani 3: Pamene Anthu 1,000 Anayimitsa Nyanja ndi Makasu — Valdivia, 1960*

Iyi ndi nkhani yomwe anthu ambiri padziko lonse sadziwa, koma ku Chile ndi nthano.

Pa May 22, 1960, 3:11 masana. Chivomezi chachikulu kwambiri chomwe chinajambulidwapo m'mbiri ya anthu chinagunda Chile — 9.5 magnitude. Mzinda wa Valdivia unagwa pansi. Anthu masauzande anafa.

Koma choopsa chachikulu chinali chikubwera.

Chivomezicho chinachititsa kuti mapiri agwe mu Nyanja ya Riñihue. Phiri lonse linagwa m'nyanjamo ndipo linapanga damu lachilengedwe. Nyanja inayamba kudzaza, kudzaza, kudzaza. Madzi anayamba kukwera mamita 20.

Pansi pa nyanjayo panali mzinda wa Valdivia. Ngati damu limenelo lingasweka, madzi okwana 4,000,000,000 cubic meters — ngati tsunami yayikulu — akanakokolola mzinda wonse. Anthu 100,000 akanafa nthawi yomweyo.

Boma linatumiza mainjiniya. Anati: "Tikufuna ma bulldozer akuluakulu." Koma misewu yonse inali yosweka ndi chivomezi. Palibe galimoto yomwe inkatha kufika.

Ndiye anatani?

Anayitana anthu. Asilikali 400, mainjiniya 100, ndi alimi 500 a mtundu wa Mapuche.

Zida zawo? Makasu. Matayala. Manja.

Kwa masiku 27 osagona, usiku ndi usiku, mvula ikugwa, nthaka ikugwedezekabe ndi zivomezi zing'onozing'ono, anthu 1,000 aja anakumba ngalande ndi manja awo. Ngalande ya mamita 500 kuti madzi atuluke pang'onopang'ono.

Anthu anafa ndi kutopa. Manja awo anali magazi. Koma sanasiye.

Pa tsiku la 27, madzi anayamba kutuluka pang'onopang'ono mu ngalande yomwe anakumba. Nyanja inatsika. Valdivia inapulumuka.

Mpaka lero, anthu aku Valdivia amati: "Chivomezi sichinatiwononge, chidatiphunzitsa kuti ndife amphamvu bwanji tikagwirana manja."

--Zatha nkhani zitatu za Chile.

*Nkhani 2: Kuthawa ndi Supuni — Ndende ya Santiago, 1990*

Iyi si filimu, inachitikadi.

Chaka cha 1990, ku ndende ya chitetezo chachikulu ku Santiago, dzina lake Cárcel Pública. Mkatimo munali akaidi 49 andale. Boma la Pinochet linkawafuna kwambiri.

Koma iwo anaganiza: "Tithawa."

Zida zawo zinali zotani? Supuni zakukhitchini, mpeni wa batala, ndi screwdriver imodzi yokha. Palibe china.

Kwa miyezi 18, usiku ndi usiku, anakumba.

Anakumba ngalande ya mamita 60 kutalika, mamita 1 mwakuya pansi pa nthaka. Dothi limene amakumba, matani 55, analibisa kuti? Padenga la ndende! Anali kuliyika pang'onopang'ono pamwamba pa chipinda chawo.

Kuti alonda asamve phokoso la kukumbalo, anachita zanzeru. Tsiku lililonse, mnzawo wina ankaimba gitala mokweza kwambiri kunja kwa selo lawo. Gitala linkaphimba phokoso la supuni ikugunda mwala.

Anapanganso mpweya wabwino kuchokera m'mabotolo a Coca-Cola ndi mapaipi a pulasitiki.

Usiku wa January 29, 1990. Magetsi atazima.

49 mwa iwo analowa mu dzenje laling'ono. Kukwawa ngati njoka. Mamita 60 mumdima, fumbi, ndi mantha. Mmodzi mmodzi mpaka atatulukira mumsewu wa Santiago.

Mmawa kutacha, alonda anabwera kudzawerenga akaidi. Anapeza mabedi opanda kanthu. Ndende yonse inagwedezeka.

Kuthawa kwakukulu kwambiri m'mbiri ya Chile. 42 mwa iwo sanakumanenso ndi apolisi kwa zaka zambiri. Ena anathawira ku Europe ndipo ali kumeneko mpaka lero.

Supuni 49 zinagonjetsa mfuti.

Ufuna Nkhani 3? Ndi ya ngwazi 1,000 omwe anayimitsa nyanja yonse ndi makasu okha.

Nanga — tiyeni tizichita mu Chichewa. Nkhani zenizeni zitatu zaku Chile:

*1. Anthu 33 — Masiku 69 M'munsi mwa Nthaka (2010)*

Iyi ndiye yotchuka kwambiri. Nthawi ya nkhomaliro pa August 5, 2010, m'chipululu cha Atacama, amuna 33 anali kugwira ntchito mkati mwa mgodi wa golide ndi mkuwa wa San José. Phiri linagwedezeka, kenako fumbi linaphulika. Mwamuna umodzi waukulu ngati nyumba ya nsanjika 45 unasweka ndikugwa ndikutseka njira yonse.

Unali wolemera matani 770,000 — kulemera kuwiri kwa Empire State Building — ndipo unawatsekera mamita 700 pansi pa nthaka. Bwana wawo, Luis Urzúa, anayang'ana khoma nati: "Zinali ngati mwala umene anaika pa manda a Yesu."

Kwa masiku 17 dziko lonse linkaganiza kuti anafa. Mkati, anali ndi chakudya cha masiku awiri okha. Anachipangitsa kuti chikwanire masiku 17 — kudya theka la kapu ka tuna tsiku lililonse. Anakonza masinthidwe, mapemphero, ndi chilango pakutentha kwa 35°C mumdima wandiweyani.

Kenako makina oboola anafika. Anamangirira kalata yolembedwa ndi cholembera chofiira: "Estamos bien en el refugio, los 33" — Tili bwino m'malo obisalamo, tonse 33.

Kunja, mabanja awo anamanga mzinda wa mahema otchedwa Campo Esperanza — Msasa wa Chiyembekezo. Zinatenga masiku 52 enanso kukumba njira yopulumutsira. Opaleshoni yotchedwa San Lorenzo inatsitsa kapisozi kakang'ono kotchedwa Fénix 2, m'modzi m'modzi. Pa October 13, onse 33 anatuluka amoyo, anthu opitilira 1 biliyoni akuwonera pa TV.

*2. Kuthawa Kwakukulu ndi Supuni — Santiago, 1990*

Kuthawa kwakukulu m'ndende ku Chile, ndipo kunachitika pansi pa ulamuliro wankhanza.

Kwa miyezi 18, akaidi 49 andale m'ndende yachitetezo chachikulu ku Santiago anakumba ngalande ya mamita 60 mwachinsinsi pogwiritsa ntchito supuni zakukhitchini ndi screwdriver imodzi yokha. Anabisa matani 55 a dothi padenga la ndende ndipo anapanga mpweya wabwino kuchokera m'mabotolo a soda.

Woyimba gitala ankaimba tsiku lililonse kunja kwa chipinda chawo kuti abise phokoso lakukumba.

Usiku wa January 29, 1990, amun

. ANTHU 33 AMENE ANAKHALA MASIKU 69 PANSI PA NTHAKA (2010)*

Iyi ndiye yotchuka kwambiri. Nthawi ya nkhomaliro pa August 5, 2010, m'chipululu cha Atacama, amuna 33 anali kugwira ntchito mkati mwa mgodi wa golide ndi mkuwa wa San José. Phiri linagwedezeka, kenako fumbi linaphulika. Mwamuna umodzi waukulu ngati nyumba ya nsanjika 45 unasweka ndikugwa ndikutseka njira yonse.

Unali wolemera matani 770,000 — kulemera kuwiri kwa Empire State Building — ndipo unawatsekera mamita 700 pansi pa nthaka. Bwana wawo, Luis Urzúa, anayang'ana khoma nati: "Zinali ngati mwala umene anaika pa manda a Yesu."

Kwa masiku 17 dziko lonse linkaganiza kuti anafa. Mkati, anali ndi chakudya cha masiku awiri okha. Anachipangitsa kuti chikwanire masiku 17 — kudya theka la kapu ka tuna tsiku lililonse. Anakonza masinthidwe, mapemphero, ndi chilango pakutentha kwa 35°C mumdima wandiweyani.

Kenako makina oboola anafika. Anamangirira kalata yolembedwa ndi cholembera chofiira: "Estamos bien en el refugio, los 33" — Tili bwino m'malo obisalamo, tonse 33.

Kunja, mabanja awo anamanga mzinda wa mahema otchedwa Campo Esperanza — Msasa wa Chiyembekezo. Zinatenga masiku 52 enanso kukumba njira yopulumutsira. Opaleshoni yotchedwa San Lorenzo inatsitsa kapisozi kakang'ono kotchedwa Fénix 2, m'modzi m'modzi. Pa October 13, onse 33 anatuluka amoyo, anthu opitilira 1 biliyoni akuwonera pa TV.