Bigcat9Excel

ประตูที่ปิด กับประตูที่ไม่ได้ตั้งใจเปิด


ชีวิตของคนเราไม่ได้เดินเป็นเส้นตรง ว่ากันว่าหากวางแผนดี ทุกอย่างจะเป็นไปตามแบบที่วาดไว้ แต่เมื่อมองย้อนกลับไปในชีวิตของผู้คนจำนวนมาก จะพบว่า จุดเปลี่ยนสำคัญกลับไม่ได้เกิดจากแผน หากเกิดจากเหตุการณ์เล็ก ๆ ที่ดูไม่มีความหมายในวันนั้น


ข่าวของเนเน่ รอยัล ที่ไปเขย่าเวที America's Got Talent จนกรรมการและคนดูทั้งฮอลล์ต้องลุกขึ้นยืน สร้างความตื่นตลึงให้กับวงการดนตรีระดับโลก เธอให้สัมภาษณ์ว่า เดิมตั้งใจเรียนคอมพิวเตอร์ แต่วันลงทะเบียนกลับตื่นสาย เมื่อไปถึง ห้องเรียนเต็มแล้ว จึงหันไปเลือกเรียนดนตรีสากล ที่ยังมีที่ว่างแทน ในวินาทีนั้น คงไม่มีใครคิดว่า การตื่นสายครั้งนั้น จะค่อย ๆ เปลี่ยนทิศทางของชีวิตทั้งชีวิต มนุษย์อาจมักเรียกเหตุการณ์เช่นนี้ว่า ความซวย แต่เมื่อเวลาผ่านไป เรากลับเรียกมันว่า จุดเปลี่ยน


ทำให้ผมนึกถึงเรื่องนี้ นึกถึง Bo_ry เจ้าของเพจ Excel Wizard หลายปีก่อน เขาเคยเล่าว่า ที่ทำงานมีงบประมาณให้ไปเรียนอะไรก็ได้ ความตั้งใจเดิมคือเรียนภาษาอังกฤษ แต่สุดท้ายกลับไปลงเรียน Excel ทั้งที่ตอนนั้นยังไม่ได้ใช้มันมากนัก ฟังดูเป็นการตัดสินใจธรรมดาจนไม่น่าจดจำ แต่ชีวิตกลับชอบซ่อนความยิ่งใหญ่ไว้ในเรื่องธรรมดา จากการเรียนที่เขาไม่ตั้งใจไปเรียนตั้งแรกครั้งนั้น เขาเริ่มสนุกกับ Excel ในการเรียนรู้ คำว่า สนุก สำคัญกว่าคำว่า เก่ง เพราะคนเก่งอาจเกิดจากการฝึกฝน แต่คนที่เปลี่ยนวงการ มักเริ่มต้นจากความหลงใหล


ช่วงแรกๆที่ยังพอมีเวลา ผมติดตามผลงานของเขาอย่างจริงจังอยู่พักใหญ่ สิ่งที่เห็นไม่ใช่เพียงสูตรที่ถูกต้อง แต่เป็นวิธีคิดที่ไม่เดินตามรอยเดิม
ผลงาน Excel ของ Bo_ry ไม่เพียงแต่จะพิสดารเท่านั้น แต่สูตรที่เขาเขียน การวางตำแหน่งของฟังก์ชั่น ก่อน-หลังโดยเอาฟังก์ชั่นอะไรขึ้นก่อน ตามด้วยฟังก์ชั่นอะไร หรือที่เราเรียกว่า การเอาฟังก์ชั่น ไปครอบฟังก์ชั่น ให้กลายเป็นสูตร (การวางตำแหน่งของฟังก์ชั่นก่อนหลัง มีความสำคัญมาก ตัวอย่างเพื่อให้ให้ภาพที่ชัดขึ้น เช่น =IFERROR(TRIM(VLOOKUP.... หรือ =TRIM(IFERROR(VLOOKUP... หรือ IFERROR(VLOOKUP(TRIM....) เป็นต้น)


การวางตำแหน่งของฟังก์ชั่นของ Bo_ry แฝงกลิ่นอายของศิลปิน ที่ไม่ค่อยอยู่กับที่กับทาง ผมหมายถึงเขามีตัวตนที่เป็นปัจเจก คือความเป็นตัวของตัวเองที่ไม่เหมือนใครสูงมาก จุดเด่นของ Bo_ry คือการรังสรรค์ และการเขียนสูตรที่สั้นมาก คนเขียนสูตรส่วนใหญ่เขียนเพื่อให้ได้คำตอบ แต่เขาเขียนสูตรราวกับกำลังแกะสลักประติมากรรม ตัดสิ่งที่เกินออก ลดสิ่งที่ไม่จำเป็น เติมเฉพาะสิ่งที่ควรมี จนเหลือเพียงโครงสร้างที่เรียบง่ายที่สุด โดยเขามองว่า ถ้าทำอันนี้ได้แล้วคำตอบถูกต้อง ก็ไม่จำเป็นต้องทำอันนั้นให้มันยืดเยื้อ ช่วงแรกๆ ยุคก่อนที่จะมี Excel 365 เล็กน้อย การใช้สูตรแบบ เลขยกกำลัง แบบถอยหลังย้อนกลับ หรือการฝังค่าคงที่ลงไปในสูตร หรือ การบังคับสูตรด้วยตัวแปรเพียงเล็กน้อย เช่นใส่เครื่องหมายอะไรสักอย่างลงไป รวมทั้งสูตรแบบโบราณที่ใช้กันมานานหลายๆสูตร และอีกสารพัดวิธี Bo_ry ทำให้มันแตกต่างได้อย่างพิสดาร จากการเล่นๆ ๆ ๆ Excel และ เล่น Excel มาเยอะมากๆ


คนที่ไม่เคยเล่น Excel อาจคิดว่านั่นเป็นเพียงสูตรคำนวณ แต่สำหรับคนที่อยู่กับมันมานาน จะรู้ว่านั่นคือความงามอีกรูปแบบหนึ่ง
ความงามของความคิด ศิลปินใช้พู่กัน นักดนตรีใช้เสียง ส่วนเขาใช้ฟังก์ชัน ผลงานของเขาทำให้ผมมองเห็นว่า บางครั้งศาสตร์กับศิลป์ไม่ได้อยู่คนละฝั่งของแม่น้ำ หากไหลรวมกันอยู่ในลำน้ำสายเดียว


น่าสนใจที่ต่อมา เขาก็สามารถสื่อสารภาษาอังกฤษได้ในระดับดีมาก ผมเคยดูคลิปที่เขาให้สัมภาษณ์กับชาวต่างชาติ เขาพูดได้อย่างเป็นธรรมชาติมาก สื่อสารรู้เรื่องไหลลื่น ไม่ติดขัด เล่าถึงประวัติความเป็นมาของเขาเอง นั่นคือฝรั่งระดับเซียน Excel ก็ยังสนใจที่อยากทราบที่มาที่ไป ของ อัจฉริยะพิสดาร


เริ่มจากราวๆ ปี ค.ศ. 2018 Bo_ry ใช้เวลาสั้นมากไม่เกิน 2-3 ปี ในการไต่จากคนใช้ Excel ทั่วไป ไปถึงการเข้าแข่ง Excel E-Sports ระดับโลก และผมเชื่อว่า เขาจะติด หนึ่งในสิบของโลกได้แน่นอน (และในความเป็นจริง นั่นคือ หนึ่งในสิบ ใครจะเป็นแชมป์โลกก็ได้ ดูไม่ออก ตัดสินยาก ฝีมือมันไล่ๆกันมาก เหมือนมือกีตาร์ระดับโลก 10 อันดับแรก ที่ดูไม่ออกว่าใครเก่งกว่าใครนั่นเอง... )


ชีวิตเหมือนกำลังบอกว่า สิ่งที่ควรได้ เราอาจได้ในภายหลัง แต่สิ่งที่ควรเป็น บางครั้งชีวิตจะรีบพาเราไปก่อน เมื่อมองเรื่องของเนเน่และ Bo_ry พร้อมกัน ผมจึงอดคิดไม่ได้ว่า มนุษย์เรามักเสียใจเมื่อประตูบานหนึ่งปิดลง เราใช้เวลายืนเคาะมัน บ่นว่าทำไมมันไม่เปิด ถามว่าเพราะอะไรจึงเป็นเรา แต่ระหว่างนั้น มีประตูอีกบานเปิดอยู่เงียบ ๆ โดยไม่มีเสียงเรียก หลายคนอาจเดินผ่านมันไป บางคนอาจมองไม่เห็น และมีเพียงไม่กี่คนที่ตัดสินใจเดินเข้าไป เวลาผ่านไปหลายปี ผู้คนจึงเรียกคนเหล่านั้นว่า อัจฉริยะ หรือผู้ที่มีพรสวรรค์


แต่อัจฉริยะ อาจไม่ได้เริ่มจากพรสวรรค์ หากเริ่มจากการเดินเข้าประตูอีกบานหนึ่ง ในวันที่ประตูที่ตั้งใจจะเข้า เปิดไม่ออก เมื่อเวลาผ่านไป เราจึงเข้าใจว่า ชีวิตไม่ได้พาเราหลงทาง มันเพียงพาเราไปในเส้นทางที่เราไม่เคยคิดจะเลือก และบ่อยครั้ง เส้นทางที่ไม่ได้เลือกตั้งแต่แรก กลับกลายเป็นเส้นทางที่เหมาะกับเราที่สุด


ช่วงล็อกดาวน์ Covid 2019 และช่วงหลังจากนั้น ที่ยังพอมีเวลาเล่น Excel เยอะๆ ผมใช้เวลาศึกษาผลงานของ Bo_ry อย่างจริงจัง ไม่ได้ดูเพียงว่าเขาเขียนสูตรอะไร แต่ดูว่า "ทำไม" เขาจึงเลือกเขียนแบบนั้น ทำไมฟังก์ชันตัวนี้ต้องอยู่ข้างนอก ทำไมอีกตัวต้องถูกนำไปครอบ ทำไมเขาจึงยอมเสียเวลาคิดเป็นชั่วโมง บางครั้งข้ามวันเพื่อลดสูตรลงได้เพียงไม่กี่ตัวอักษร แล้วนำมาโพสต์ซ้ำเพื่อให้เห็นว่าสูตรสั้นลงได้ คนที่ไม่เล่น Excel อาจมองไม่เห็นความแตกต่าง แต่สำหรับคนที่อยู่กับมันมานาน จะรู้ว่าความเรียบง่ายที่เกิดจากการคิดอย่างลึกซึ้งนั้น มีความงามซ่อนอยู่เสมอ


คนไทยที่ผมติดตามผลงานอย่างจริงจังในโลกของ Excelมีเพียงสองคน คนแรกคือ "คนควน" เจ้าของเว็บไซต์ snasui.com อีกคนคือ Bo_ry ที่ผมกำลังพูดถึง ทั้งสองคนเก่งคนละแบบ เหมือนต้นไม้คนละพันธุ์ที่เติบโตอยู่ในป่าเดียวกัน


ถ้าพูดถึงคนที่มีอิทธิพลต่อวิธีคิดเรื่อง Excel ของผม สองชื่อนี้ คงขาดชื่อใดชื่อหนึ่งไม่ได้ "Bo_ry" ทำให้ผมเห็นความงามของการคิดนอกกรอบ ความกล้าที่จะรื้อวิธีเดิม ๆ แล้วสร้างเส้นทางของตัวเองขึ้นมาใหม่ ส่วน "คนควน" ทำให้ผมเห็นความละเอียด ความเป็นระบบ และความสามารถในการอธิบายเรื่องยากให้กลายเป็นเรื่องที่คนทั่วไปเรียนรู้ได้ ผมได้เรียนรู้จากทั้งสองคนมากกว่าที่ทั้งสองคนอาจเคยรู้ตัว ผมตั้งใจจะเขียนถึง "คนควน" มาหลายครั้ง แต่ก็ผลัดวันประกันพรุ่งมาเรื่อย บางทีบทความนี้อาจเป็นเหมือนการติดหนี้ไว้ก่อน และหวังว่าไม่นานนัก ผมจะได้เขียนถึงเขาอย่างจริงจัง :)


มาถึงบทส่งท้ายของบทความที่ผมไม่ได้ตั้งใจเขียนตั้งแต่แรก แต่ตื่นมาเช้านี้เหมือนไม่มีอะไรเขียน ต้องขอบคุณความบังเอิญที่ อาจไม่บังเอิญทำให้ผมพบ คลิปไวรัล ของ เนเน่ และถึงนาทีนี้ ผมพบว่า ยอดวิวที่เป็นไวรัลของเด็กไทยวัย 16ปี เนเน่ รอยัล (Nene Royal ) ในโลกไซเบอร์กล่าวกันว่าทะลุไปถึง 69ล้านวิว ยังไงๆ ก็อยากให้ไปช่วยกันดู ให้ยอดวิวแทงทะลุยอด 77 ล้านวิว ของที่นอนชมพูกับ น้องหนูโดเรม่อน ด้วยนะครับ :)

แมวใหญ่-Bigcat9
เขียนที่ รอยต่อสระบุรี-ลพบุรี
12-Jul-2026

Bigcat9Excel Bigcat9 รับอบรม Excel แบบ In-House Training,Private,Small Group

It just takes a few strategies and a lot of practice.
แค่มีเทคนิคไม่กี่อย่าง และฝึกฝนให้มาก

คนที่เก่ง Excel ส่วนใหญ่ไม่ได้จำสูตรเป็นร้อย ๆ สูตร แต่พวกเขามี
• หลักคิด
• และ เทคนิคหลัก อยู่ไม่กี่อย่าง
• แล้วใช้มันซ้ำ ๆ จนคล่อง


ตัวอย่างเช่น

• เข้าใจการอ้างอิงเซลล์ (Relative / Absolute Reference)

• เขียน IF ๆได้ ใช้ IF เป็นและคล่องมาก

• ใช้ VLOOKUP,XLOOKUP หรือ INDEX/MATCH
•
• ใช้ SUMIFS, COUNTIFS
•
• ใช้ PivotTable
•
• รู้จัก Filter, Sort, Conditional Formatting
•
• รู้จักจัดโครงสร้างข้อมูลให้เป็นระเบียบ

เทคนิคเหล่านี้ก็ช่วยให้ทำงานได้กว่า 70-80 % ของงาน Excel ในองค์กรส่วนใหญ่แล้ว

สิ่งที่แยก คนพอใช้ได้ กับ คนเก่ง ไม่ใช่ว่าอีกคนรู้สูตรมากกว่า 200 สูตร แต่คือ

• ฝึกใช้ทุกวัน

• เจอปัญหาจริงแล้วแก้

• ทำไฟล์ซ้ำ ๆ

• คิดว่าจะทำให้งานเร็วขึ้นได้อย่างไร

เหมือนการขับรถ เรียนทฤษฎีไม่กี่ชั่วโมง
แต่กว่าจะขับคล่อง ต้องขับหลายร้อยครั้ง


Excel ก็เช่นกัน

• รู้สูตร = ความรู้

• ใช้สูตรจนไม่ต้องคิด = ทักษะ

Excel ไม่ได้ยากเพราะต้องรู้เยอะ
การเก่ง Excel ต้องฝึกใช้บ่อย ฝึกแก้ปัญหาด้วยตัวเองก่อนจะหาเฉลยจากแหล่งอื่นๆ

Excel ไม่ต้องรู้ทุกสูตร ให้รู้เทคนิคและฟังก์ชั่นสำคัญ ไม่กี่อย่าง แล้วฝึกใช้ซ้ำ ๆก็เพียงพอที่จะเก่งขึ้นอย่างมาก

การเรียน Excel ในโลกการทำงานจริง
ไม่ควรท่องจำสูตรหรือฟีเจอร์ทุกอย่างในโปรแกรม

แต่ถ้าต้องการฝึกให้ไปเป็นเซียนใหญ่ ไปเป็นโคตรเซียน อันนั้นก็อีกเรื่องครับ :)

🏆 หาทีมที่ดีที่สุดด้วย Excel 365

I3 = H3:H7 + G3:G7/100 => รวมคะแนน + ผลต่าง

J3 = RANK(I3:I7,I3:I7) => จัดอันดับคะแนน

M3 = SORTBY(A3:A7,J3:J7) => เรียงชื่อทีมตามอันดับ

3 สูตรนี้ใน Excel 365 ก็ได้ คะแนนรวม + Rank + ชื่อทีมแต่ละอันดับ อัตโนมัติ

3 สูตร คลิป VDO ไม่ถึง 30 วินาที !!

XLOOKUP ดึงค่าล่าสุด อยากรู้ ค่าสุดท้าย ของแต่ละรายการ

=XLOOKUP(ชื่อสินค้า,$A$3:$A$11,$B$3:$B$11,,, -1)

ผลลัพธ์คือค่าล่าสุดที่ตรงกับรายการนั้น ๆ เช่น Apple => 19, Banana => 33

เติม -1 เพื่อบอกให้ XLOOKUP ค้นหาจากท้ายตารางขึ้นมา

สูตรหายอดคงเหลือใน Excel 2วิธี

• คงเหลือ1 => =SUM($B$3:B3-$C$3:C3)

• คงเหลือ2 => =B3-C3+N(E2)

Copy สูตรลงไปทุกแถว
ผลลัพธ์ ได้ยอดคงเหลือ ทุกแถว..........

สูตรเดียว จัดการได้ทั้งช่องว่าง + เรียงลำดับจากน้อยไปมาก

=TOCOL(SORT(A2:A9),3)

ช่องว่าง ไม่เท่ากับค่าว่าง ช่องว่างคือ เซลล์ว่าง เหมือนตอนเปิดไฟล์ หรือชีทขึ้นมา

ส่วนค่าว่าง คือค่า ค่าหนึ่ง ใช้กับสูตรนี้ไม่ได้ครับ เพราะ ค่าว่างและ เซลล์ว่าง คือคนละเรื่อง คนละอย่าง แม้ว่า ค่าว่างและเซลล์ว่าง มีความคล้าย เหมือนกันในบางเรื่องก็ตาม

เคล็ดลับ Excel 365
=> ตัดช่องว่าง (เซลล์ว่าง) + ค่า ERROR ออกทันที

** เซลล์ว่าง ไม่ใช่ค่าว่าง เซลล์ว่างคือเซลล์เปล่า
เหมือนเซลล์ที่เปิด ไฟล์ หรือ Worksheet ขึ้นมา


ใช้สูตร =TOCOL(ช่วงเซลล์,3)
ในคลิป VDO =TOCOL(A4:A10,3)

สรุปสั้น ๆ การใช้ Shortcut Remove Duplicates

วิธีปกติ

คลุมข้อมูล หรือคลิกที่จุดใดของชุดข้อมูลที่ต้องการตัดค่าซ้ำ -> Data -> Remove Duplicates -> OK

วิธีลัดด้วยคีย์บอร์ด

กด Alt -> A -> M -> Tab -> Tab -> Enter

เสร็จใน 2 วินาที ไม่ต้องจับเม้าส์เลย

=> ใช้กับตารางที่มีข้อมูลซ้ำ จะช่วยเคลียร์ให้เหลือเฉพาะค่าที่ไม่ซ้ำทันที

เลิกจำสูตร Excel เพราะ Copilot ทำให้หมด จริงหรือ?

ประโยคนี้ ดึงดูดความสนใจได้ดี นักการตลาดมักใช้มันในการโฆษณาหวังผล โดยไม่คำนึงถึงความถูก-ผิดที่จะตามมาภายหลัง อาจทำให้เข้าใจผิดว่า AI จะมาแทนความรู้ Excel ของมนุษย์ทั้งหมด ซึ่งไม่ถูกต้อง

ในโลกปัจจุบัน Copilot ช่วยให้การเขียนสูตร การวิเคราะห์ และการสร้างรายงานเร็วขึ้นมาก แต่ ไม่ได้ทำให้ความรู้ Excel หมดความสำคัญ ตรงกันข้าม คนที่มีพื้นฐาน Excel ดี จะใช้ Copilot ได้มีประสิทธิภาพกว่าคนที่ไม่รู้ Excel เลย

คำพูด เลิกจำสูตร Excel เพราะ Copilot ทำให้หมด ไม่ต่างจาก เมื่อก่อนคนต้องคูณเลขเอง พอมีเครื่องคิดเลข มนุษย์ไม่ต้องเรียนคณิตศาสตร์กันแล้วอย่างนั้นหรือ

เครื่องคิดเลข => ไม่ได้ทำให้คณิตศาสตร์หมดความสำคัญ แต่ช่วยลดเวลาคำนวณพื้นฐาน เพื่อให้มนุษย์ไปคิดเรื่องที่มีมูลค่าสูงกว่า

ทำไมยังต้องเรียน Excel
1. ตรวจสอบผลลัพธ์ AI
• Copilot อาจสร้างสูตร เช่น =XLOOKUP(...) หรือ =SUMIFS(...)

• แต่ผู้ใช้ต้องรู้ว่า สูตรนั้นตรงโจทย์ไหม เลือกคอลัมน์ถูกหรือเปล่า มีข้อมูลตกหล่นหรือไม่

• หากไม่เข้าใจ Excel เลย ก็จะเชื่อ AI แบบไม่ตรวจสอบ ซึ่งอันตรายมาก โดยเฉพาะงานการเงิน บัญชี หรือข้อมูลผู้บริหาร

2. AI ไม่เข้าใจธุรกิจของคุณทั้งหมด
• เช่น คำนวณโบนัสพนักงาน แต่ละองค์กรมีเงื่อนไขต่างกัน

• AI ทำสูตรได้ แต่ มนุษย์ต้องออกแบบ Logic

3. การเขียน Prompt ต้องอาศัยความรู้พื้นฐาน
• ถ้าไม่รู้ว่า Lookup คืออะไร หรือ Product ID ใช้อย่างไร ก็สั่งงาน AI ไม่ชัดเจน

• คนที่เข้าใจ Excel จะสั่ง Copilot ได้ตรงเป้าและแม่นยำกว่า

4. Excel ไม่ได้มีแค่สูตร
• การออกแบบตารางข้อมูล (ไม่ Merge Cell, ใช้ Data Validation)

• การทำ Dashboard, Chart, PivotTable

• การตรวจสอบและทำ Data Cleaning

• สิ่งเหล่านี้ AI ช่วยได้ แต่ยังต้องอาศัยความเข้าใจของมนุษย์

สิ่งที่ Copilot เก่งจริง
• ลดภาระการจำสูตร แต่ยังต้องเข้าใจสูตรสำคัญ

• เขียนสูตรซับซ้อน (Nested IF, XLOOKUP, Dynamic Array, LET, LAMBDA) ได้เร็วมาก

• วิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้น เช่น แนวโน้ม, Outlier, กราฟ

• ช่วยลดเวลาทำงานซ้ำ ๆ ได้มหาศาล

สิ่งที่ AI ยังแทนมนุษย์ไม่ได้

• ตรวจจับความผิดปกติ เช่น ยอดขายโต 1500% ใน 1 เดือน => AI อาจไม่รู้ว่าเป็นไปไม่ได้ แต่คนที่ใช้ข้อมูลจะรู้ทันที

• สร้างโมเดลธุรกิจ เช่น Budget Planning, Forecasting, Cost Analysis => ต้องอาศัยความเข้าใจธุรกิจ ไม่ใช่แค่ Excel

อนาคตของคนทำงาน Excel
• อดีต: คนเก่ง Excel ต้องจำสูตร ใช้สูตร Debug สูตร

• ปัจจุบัน: คนเก่ง Excel + AI ต้องเข้าใจข้อมูล ออกแบบการวิเคราะห์ ตั้งคำถาม ตรวจสอบผลลัพธ์ แล้วใช้ AI สร้างสูตร


ข้อสรุป
• เลิกจำสูตร Excel เพราะ Copilot ทำให้หมด => จริงเพียงบางส่วน

• เราอาจไม่ต้องท่อง Syntax ทุกสูตรเหมือนเดิม แต่ยังต้องเข้าใจหลักการ ฟังก์ชันสำคัญ และตรรกะทางธุรกิจ

• แนวคิดที่ถูกต้องคือ เรียน Excel ให้เข้าใจ แล้วใช้ Copilot เป็นผู้ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ

คนที่จะถูกแทนที่ไม่ใช่ คนใช้ Excel อย่างเข้าใจในวิถีทางของ Excel และการทำงานที่ Excel ควรเป็น แต่คือ คนที่ใช้ Excel แบบเดิม ๆ โดยไม่เรียนรู้การใช้ AI ร่วมกับ Excel ในขณะที่ คนที่มีพื้นฐาน Excel แข็งแรงและใช้ Copilot เป็น จะกลายเป็นกลุ่มที่มีประสิทธิภาพสูงที่สุด