AMBERD Research Center

Հոդվածում ուսումնասիրվել է ջրային ռեսուրսների կառավարման միջազգային փորձը։ Համեմատական վերլուծությամբ բացահայտվել են Հայաստանի ջրային ռեսուրսների կառավարման համակարգի ինստիտուցիոնալ առանձնահատկությունները, առավելություններն ու սահմանափակումները։ Դիտարկվել են ջրային ռեսուրսների կառավարման տարբեր մոդելներ, ինչպես նաև Իսրայելի և Իսպանիայի փորձը՝ որպես կենտրոնացված և ապակենտրոնացված կառավարման համակարգերի օրինակներ։ Ուսումնասիրությունից պարզ է դարձել, որ տարբեր երկրներում ջրային ռեսուրսների կառավարման համակարգերը ձևավորվում են բնական, տնտեսական և ինստիտուցիոնալ պայմանների ազդեցությամբ, հետևաբար՝ կիրառվում են կառավարման բազմազան մոտեցումներ։ Ինչ վերաբերում է Հայաստանի ջրային ռեսուրսների կառավարման համակարգին, ապա դա ունի երկակի ինստիտուցիոնալ կառուցվածք. խմելու ջրի ոլորտում գործում է կենտրոնացված կառավարման մոդել, իսկ ոռոգման ջրի ոլորտում՝ ապակենտրոնացված մոտեցում՝ ջրօգտագործողների կազմակերպությունների ներգրավմամբ։

Ամբողջական հոդվածը՝https://asue.am/upload/files/amberd/2026-year-3/7.pdf

ՀՊՏՀ «Ամբերդ» հետազոտական կենտրոնի ավագ փորձագետ, գիտաշխատող Աշոտ Մարկոսյանի, նույն կենտրոնի տնօրեն Էլյանորա Մաթևոսյանի և Մերուժան Մարկոսյանի հերթական ուսումնասիրությունը վերաբերում է արևային էներգիայի զարգացմանը և հնարավորություններին Հարավային Կովկասի երկրներում։ "The Dynamics, Challenges, and Strategic Opportunities of Solar Energy Development in the South Caucasus Countries" հետազոտությունը ներառում է 2018-2024 թվականների ցուցանիշները և վկայում, որ տարածաշրջանում առկա է արևային էներգիայի տեղակայման հստակ աճ, թեև տարբեր արագություններով: Արևային էներգիայի օգտագործման աճը ուղեկցվում է այդ ոլորտում քաղաքականության փոփոխմամբ, ներդրումային ռիսկերի բաշխմամբ, ցանցին ինտեգրման պատրաստվածությամբ և տեխնոլոգիաների հասանելիության ապահովմամբ: Տարբեր մեթոդաբանությամբ կատարված հաշվարկները թույլ են տալիս, քանակական տվյալներից բացի, իրականացնել նաև քաղաքականության վերլուծություն և առաջարկել շուկայական կանոնների կառուցվածքային, որակական վերանայման պահանջ։
Հետազոտությունը հրապարակվել է Scopus գիտաչափական շտեմարանում ներառված "Journal of Environmental Accounting and Management" պարբերականում և հասանելի է հետևյալ հղմամբ՝ https://www.lhscientificpublishing.com/Journals/articles/DOI-10.5890-JEAM.2026.09.006.aspx

Երևանի կայուն ու համաչափ զարգացման մասին խոսվում է ամեն առիթով։ Սկսած գլխավոր հատակագծից ու վերջացրած մատուցվող ծառայություններով՝ Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքը տեղական ինքնակառավարման համակարգում պետք է լինի ոչ միայն առաջամարտիկ, այլև օրինակելի ու նորարարական միտումներ թելադրող։ Իհարկե, պատահական չէ, որ, որպես տեղական ինքնակառավարման մոդելով կենսագործվող միավոր, Երևանն ունի ՏԻՄ առանձին օրենք, որն ընդգծում է մայրաքաղաքի կարևորության աստիճանը։ Պետք է արձանագրել, որ թեև առանձին օրենքը սկզբունքորեն ՀՀ ՏԻՄ հիմնական օրենքի կրկնօրինակն է, բայց և այնպես, դա հնարավորություն է տալիս բարելավելու մայրաքաղաքի կառավարման օրենսդրությունը՝ չխաթարելով տեղական ինքնակառավարման ինչպես ներհանրապետական, այնպես էլ միջազգային չափանիշներն ու սահմանումները։ Հոդվածում փորձ է արվում պատասխանելու հետևյալ հարցին. արդյո՞ք Երևանի ՏԻՄ օրենքը համահունչ է ներկա մարտահրավերներին, որոնք ծառացել են ժամանակի միտումների հետ ներդաշնակեցման ձգտող մայրաքաղաքների ղեկավարների առջև։

Ամբողջական հոդվածը՝https://asue.am/upload/files/amberd/2026-year-3/6.pdf

Շուկայական տնտեսության զարգացման ընթացքում հիմնական խնդիրներից մեկը եղել է տեղեկատվության սահմանափակությունը։ Թվային դարա­շրջանում այդ խնդիրը ոչ թե վերացել է, այլ փոխակերպվել. տեղեկատվության սակավությունը փոխարինվել է գերհագեցվածությամբ, ինչի հետևանքով տնտեսության սակավ ռեսուրս է դարձել ոչ թե տեղեկատվությունը, այլ մարդու ուշադրությունը։ Ուշադրության տնտեսությունը, զգալի ներուժ ունենալով համաշխարհային տնտեսության զարգացման համար, միաժամանակ առաջացնում է բացասական հետևանքներ՝ հասարակության հոգեկան և մտավոր առողջության, անձնական տվյալների անվտանգության առումով, ինչը, իր հերթին, կարող է հանգեցնել աշխատանքի արտադրողականության և տնտեսական զարգացման տեմպերի նվազման։ Այս համատեքստում կարևորվում են թվային հարթակների՝ ավելի գիտակցված ձևով օգտագործումը և դրանց արդյունավետ վերահսկման ու կարգավորման ապահովումը։

Ամբողջական հոդվածը՝https://asue.am/upload/files/amberd/2026-year-3/5.pdf

Հյուրանոցային ոլորտը վերջին տարիներին ավելի ակտիվորեն է ներդնում թվային նորարարություններ՝ գործառնական արդյունավետությունը, հյուրերի փորձառությունը և կայունությունը բարելավելու նպատակով։ Գայանե Թովմասյանի համահեղինակած «Digital Innovations in the Hotel Industry: Ecological Benefits and Risks» վերտառությամբ հոդվածն ուսումնասիրում է հյուրանոցային ոլորտում կիրառվող հիմնական թվային նորարարությունները՝ վերլուծելով դրանց էկոլոգիական առավելություններն ու հնարավոր ռիսկերը։ Հետազոտությունը նաև ներկայացնում է ռիսկերի նվազեցմանն ուղղված առաջարկություններ, ներառյալ վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների կիրառումը, էլեկտրոնային սարքերի թափոնների պատասխանատու կառավարումը, խելացի շենքային տեխնոլոգիաների ներդրումը և այլն։
Հոդվածը տպագրվել է Scopus գիտաչափական շտեմարանում ընդգրկված “Climate Change Management” պարբերականում և հասանելի է հետևյալ հղմամբ՝ https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-032-20106-5_3

Հոդվածում վերլուծվում է կրիպտոարժույթների շուկայի՝ սպեկուլյատիվ թվային ակտիվներից ավելի լայն ֆինանսական գործիքի վերափոխման գործընթացը։ Ուսումնասիրվում են համապատասխան շուկայի կառուցվածքը, կրիպտոարժույթների օգտագործման գլոբալ ընդլայնումը, կայուն մետաղադրամների (stablecoin) աճը, անկայունությունը, օգտագործողների վարքագիծը և հիմնական ֆինանսական ռիսկերը: Հետազոտությունը հիմնված է կրիպտոարժույթների շուկայի տվյալների բազաների և զեկույցների վրա (այդ թվում՝ CoinGecko, Crypto.com, Chainalysis և TRM Labs): Արդյունքում պարզ է դառնում, որ կրիպտոարժույթների շուկան աճում է ոչ միայն ներդրումային պահանջարկի, այլև գործնական կիրառման, օրինակ՝ միջպետական փոխանցումների, առևտրային իրացվելիության, անկայուն տնտեսություններում խնայողությունների և կայուն մետաղադրամ­ներով վճարումների շնորհիվ: Միաժամանակ, կրիպտոարժույթները մնում են բարձր ռիսկային՝ կապված շուկայի կենտրոնացման, խարդախությունների, կիբեռանվտանգության ռիսկերի, թույլ ֆինանսական գրագիտության և կրիպտոակտիվների մեծ մասի՝ երկարաժամկետում անորոշ արժեքի հետ:

Ամբողջական հոդվածը՝https://asue.am/upload/files/amberd/2026-year-3/4.pdf

Առցանց հասանելի է «Ամբերդ» մատենաշարի 87-րդ հետազոտությունը՝ «ՀՀ մարզերի ներդրումային գրավչության բարձրացման ուղիները (Արմավիրի, Գեղարքունիքի, Լոռու, Շիրակի, Կոտայքի և Վայոց ձորի մարզերի օրինակով)»։
Ավելին 👇
https://asue.am/am/news/the-87th-issue-of-the-amberd-series-is-available-online
#հետազոտություն

ՀՊՏՀ Առցանց հասանելի է «Ամբերդ» մատենաշարի 87-րդ թողարկումը

Աղքատության կրճատմանն ուղղված հետևողական քաղաքականության իրականացման տեսանկյունից, առաջնային նշանակություն ունի աղքատության ցուցանիշների պարբերական մշտադիտարկումը։ Սույն հոդվածում փորձ է արվել վերլուծելու աղքատության մակարդակը բնութագրող հիմնական ցուցանիշները` դիտարկելով աղքատությունն ինչպես նյութական, այնպես էլ ոչ նյութական հարթություններում։ Վերլուծության արդյունքում ակնառու է դարձել, որ թեև 2024 թ. աղքատության ցուցանիշները Հայաստանում բարելավվել են, սակայն կրթական և առողջապահական ծախսերն անհավասարաչափ են բաշխվել բնակչության տարբեր խմբերի միջև։ Սոցիալապես անապահով խավի համար դեռևս անհասանելի, իսկ աղքատության վերին գծին մոտ գտնվող եկամտային խմբի համար սահմանափակ չափով են հասանելի կրթական և առողջապահական ծառայությունները։ Կարելի է նկատել, որ ծնողների կրթական մակարդակը նշանակալի ազդեցություն ունի երեխաների՝ ինչպես եկամուտների, այնպես էլ կրթական մակարդակի վրա։

Ամբողջական հոդվածը՝https://asue.am/upload/files/amberd/2026-year-3/3.pdf

«Ամբերդը» հրավիրում է «Հայաստանի սահմանամերձ մարզերի զարգացման հնարավորությունները TRIPP ծրագրի իրականացման պայմաններում» հետազոտական թեմայի առաջին ներբուհական քննարկմանը:
Ավելին 👇
https://asue.am/am/announcement/invites-you-to-an-intramural

#հետազոտություն
#Ամբերդ

ՀՊՏՀ «Ամբերդը» հրավիրում է ներբուհական քննարկման

Նեղուցներն ու ջրանցքները, որպես միջազգային առևտրի և էներգակիրների փոխադրման կարևորա­գույն ուղիներ, համաշխարհային բեռնաշրջանառության ռազմավարական բաղադրիչներն են։ Դրանց արդյունավետ և անվտանգ գործունեությունը որոշիչ դեր ունի համաշխարհային տնտեսության կայուն զարգացման համար: Այս անցուղիները չափազանց խոցելի են՝ պայմանավորված բարձր կենտրոնացվածությամբ, սահմանափակ թողունակությամբ և այլընտրանքային ճանապարհների բացակայությամբ կամ անբավարար հզորությամբ։ 2026 թվականի փետրվարի վերջին ԱՄՆ-իսրայելական տանդեմի կողմից Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեմ սկսված պատերազմական գործողությունների շրջանակներում Հորմուզի նեղուցի փակումն ու դրա արդյունքում առաջացած աշխարհատնտեսական ցնցումները ստիպեցին կարևորել նեղուցների և ջրանցքների դերը համաշխարհային բեռնաշրջանառության համակարգում՝ որպես ռազմավարական «խցանային կետեր» (chokepoints): Ըստ ԱՄՆ-ի Էներգետիկ տեղեկատվության վարչության (EIA) և ՄԱԿ-ի Առևտրի և զարգացման համաժողովի (UNCTAD) զեկույցների՝ Հորմուզի նեղուցի և Սուեզի ջրանցքի վրա են հիմնված ծովային ճանապարհով իրականացվող նավթի համաշխարհային առևտրի մոտ 35%-ը, հեղուկ բնական գազի առևտրի գրեթե 20%-ը և գլոբալ կոնտեյներային առևտրի շուրջ 30%-ը: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նավթի և գազի համաշխարհային պահուստային հզորություն­ների մեծ մասը կենտրոնացած է Պարսից ծոցի տարածաշրջանում, Հորմուզի նեղուցը համաշխարհային դիվանագիտության մեջ կարևորագույն դերակատարում և ռազմավարական նշանակություն ունեցող նեղ դարպաս է, որը գտնվում է Պարսից և Օմանի ծոցերի միջև։ Ասիական շուկաները Հորմուզի նավթային հոսքերի առաջատար ուղղություններից են։

Ամբողջական հովդածը՝https://asue.am/upload/files/amberd/2026-year-3/2.pdf