Koolu Times

ኦሮሞ በቀየው በቀደምት ርስት ምድሩ ፊንፊኔ ላይ ለማንነቱ : ለክብሩ : ለኦሮሞነቱ ህያው መስዋዕትነት በታሪክ የከፈለባት ምድሩ ስለመሆኗ የቱፋ አረዶ ጃራና ጃራ ቱቱሩ የክብር መስዋዕትነት ህያው ምስክሮች ናቸው ።

የአዲስ አበባ (ፊንፊኔ) የአካባቢ ስሞች አመጣጥ የታሪክ፣ የባህል እና የከተማዋ ዕድገት ሂደት መግለጫ ነው። የቀደምት አካባቢዎች መጠሪያ ስሞች ከጊዜ በኋላ በአዳዲስ ስያሜዎች መተካታቸው ታሪካዊ እውነታና መሬት ላይ ያለ ሀቅ በመሆኑ ሊታመን እና ሊቀበሉት የሚገባ እውነታ ነው። እነዚህን መጠሪያዎች በተለያዩ መደቦች ከፋፍሎ በስርዓት ማየት ይቻላል፡

✅ የአዲስ አበባ የአካባቢ ስሞች አመጣጥ በምድብ

👉 ከባላባቶችና ታዋቂ ሰዎች ጋር በተያያዘ የተሰየሙ፡-
ራስ መኮንን
ራስ ብሩ
ራስ ሥዩም
ፊት አውራሪ ሀብተጊዮርጊስ
ደጃች ውቤ
ነጋድራስ ኃይለጊዮርጊስ
ደጃዝማች ዘውዱ
አባ ኮራን
ሸጎሌ (ሸኽ ሆጀሌ)

👉 ከብሔር ብሔረሰቦች ጋር በተያያዘ የተሰየሙ፡
ወሎ ሰፈር
አደሬ ሰፈር
ጎፋ
መንዝ
ሱማሌ ተራ

👉 ከሙያና ከሥራ ባልደረቦች ጋር በተያያዘ የተሰየሙ፡
ሠራተኛ ሰፈር
ዘበኛ ሰፈር
ኩባንያ ሰፈር
ጠብመንጃ ያዥ ሰፈር
ገዳም ሰፈር
ገባር ሰፈር
ሰረገላ ሰፈር
ሳቢ
ውኃ ስንቁ ሰፈር

👉 ከአጋጣሚዎች፣ ከክስተቶችና ከመሬት ምልክቶች ጋር በተያያዘ የተሰየሙ፡-
ሰባራ ባቡር
ዶሮ ማነቂያ
እሪ በከንቱ
አፍንጮ በር
አራት ኪሎ
አምስት ኪሎ
ስድስት ኪሎ
ጣሊያን ሰፈር
22 ማዞሪያ
ንፋስ ስልክ

👉 ከጣሊያን ወረራ ጋር በተያያዘ የወጡ የፋሺስት ስያሜዎች፡
መርካቶ
ፒያሳ
ፖፖላሬ
ካምቦሎጆ
ካዛንቺስ

👉 ከአዳዲስ አብያተ ክርስቲያናት ግንባታ ጋር በተያያዘ የተሰየሙ፡-
አራዳ ጊዮርጊስ
ዮሴፍ
ኪዳነ ምህረት
ቀራኒዮ መድኃኔዓለም
ቀጨኔ መድኃኔዓለም
የካ ሚካኤል
የረር ሥላሴ
ኡራኤል
ቦሌ መድኃኔዓለም

✅ የፊንፊኔ ቀደምት ስሟ ሲሆን በስሯ የነበሩት ቀደምት የአካባቢ ስያሜዎች እና አሁን ላይ የሚጠሩበት አዳዲስ ስሞች ከታች ማየት ትችላላችሁ በምስሉም ላይ ተመልከቱ።

~ መርካቶ . . . . . . . . . .አጋምሳ
~ ራስ ካሳ ሰፈር . . . . . . በዳ ኤጄርሳ
~ ጥቁር አንበሳ. . . . . . . .ባሮ ኮርማ
~ ፒያሳ. . . . . . .. . . . . .. .ቢርቢርሳ ጎሮ
~ ስድስት ኪሎ . . . . . .. . .ጨፌ አራራ
~ ሜክሲኮ . . . . . . .. . . . .ጨፌ አነኒ
~ ሳር ቤት. . . . .. . . . . .. . ጨልጨሊ
~ አራት ኪሎ . . .. . . . . .. . ዳለቲ
~ እንጦጦ . . .. . . . . .. . ዲልድላ አዱሬ
~ ሃብተ ጊዮርጊስ ድልድይ. . . .ለጋ ቀመሌ
~ ትልቁ ቤተመንግስት. . . . ቱሉ ዳለቲ
~ አስኮ . . . . . . . . .. . . . . ቂሌ
~ ተክለሃይማኖት. . . . . .. . ሱሉላ ጋርቢ
~ አዋሬ . . . . . .. . . . . .. . አዋሮ
~ ሩፋኤል. . . . . . . . .. . . . .አዳሚ
~ ቸርቸር ጎዳና . . .. . . . . .. . ወዴሳ

~ ሀና ማርያም . . .. . . . . .. ቱሉ ኤጄርሳ
~ ቅዱስ ዮሴፍ/አዲስ ሰፈር . .... ሉሜ
~ ቡና ቦርድ ላፍቶ . . . ...... .ቱም ቱም
~ ጎፋ . . . .. . . .... . ...... . ቱሉ Dheርቱ
~ ፈረንሳይ ለጋሲዎን . . . . . . . . .ቡርቃ ኤጄርሳ
~ ልደታ . . . . . . . . . . . . .ጫፌ ሙዳ
~ ዉጭ ጉዳይ . . . . . . . . . Dhaካ አራራ
~ ጎተራ/ወሎ ሰፈር. . . . .ዶሎ ቡዴና
~ ግንፍሌ . . . . . . . .. . . . Dhuሙጋ
~ አዲስ ከተማ . . . . . . . . . ጎልባ
~ ቃጫ ፋብሪካ . . . . . . . . . .ሀረዋ
~ ጉርድ ሾላ . . . . . . . . . . . . .ሀርቡ
~ እስጢፋኖስ . . . . . . . . . ሁሉቃ ኮርማ
~ ብሄረ ፅጌ. . . . . . . . . . . . .ጃጃ

~ በላይ ዘለቀ መንገድ . . . . . . .ካራ ቆርጢ
~ የካ ሚካኤል . . . . . . . . . . .ቡርቃ ቆሪቻ
~ አየር ጤና . . . . . . . .. . . . . . ማደሮ
~ ባምቢስ . . . . . . . . . . . . . . .መልካ አቦሼ
~ አጣና ተራ . . . . . . . . . . . . . . .ጣሮ
~ ጨርቆስ ቤተክርስቲያ . . . . . . . . . .ሃዳ አማ(ጎልቦ)
~ ቄራ . . . . . . . . . . .. . . . . . . .ጉለሌ በdhaሶ
~ ጃን ሜዳ . . . . . . . . . . . . . . .ሁሩፋ ቦንቢ
~ ካሳንቺስ . . . . . . .. . . . . . . . . . ቃርሳ
~ ንፋስ ስልክ. . . . . . . . . . . . . . . ሮባ

~ 22 ማዞሪያ . . . . . . .. . . . . .. . ዶቃ ቦራ
~ ቀጨኔ. . . . . . . . . . . . . . . . . ዶቢ
~ ለገሀር . . . . . . . . . . . . . . . . . ለገሀሬ
~ መካኒሳ . . . . . .. . . . . .. . ባከኒሳ
~ ቤተል . . . . .. . . . . .. . . . .ቦኬ
~ አቃቂ . . . . . .. . . . . .. . ሀቃቂ
~ ፍልውሃ . . . . . .. . . . . .. ሆራ ፊንፊኔ
~ ቃሊቲ . . . . . . . .. . . . . .. . ቃሉ

ከምገባ እስከ ሰብአዊ ከብር — የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ታሪካዊ የምገባ ፕሮግራም

በአሁኑ ወቅት በዓለም አቀፍ ደረጃ በኢኮኖሚ መፋዘዝና በኑሮ ውድነት ምክንያት በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ወገኖች ለረሃብና ለምግብ እጥረት መጋለጣቸው የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ አሳሳቢ ስጋት ሆኖ ቀጥሏል። የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የዘላቂ ልማት ግቦችን (SDG Goal 2 - Zero Hunger) ለማሳካት አገራት ዘርፈ ብዙ ጥረት እያደረጉ በሚገኙበት በዚህ ወቅት፣ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ያስጀመረው አጠቃላይ የምገባ ፕሮግራም ለሌሎች ከተሞች ጭምር ትልቅ ተሞክሮ የሚሆን ሰብአዊ እርምጃ ሆኖ ተመዝግቧል።

ከተማ አስተዳደሩ የከተማዋን ነዋሪዎች ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ደህንነት ለማረጋገጥ ባስቀመጠው ግልጽ ግብ መሰረት፣ በተለይም አቅመ-ደካሞችንና ተማሪዎችን ማዕከል ያደረገ ሰፊ ስራ ሰርቶ በተግባር እየፈፀመ ይገኛል። ፕሮግራሙ በቀን አንድ ጊዜ እንኳ በቂ ምግብ ማግኘት የማይችሉ ዜጎችን ለመደገፍ በመላው ከተማዋ ከ30 በላይ ዘመናዊና የተቀናጁ የምገባ ማዕከላትን አቋቁሞ አገልግሎት እየሰጠ ይገኛል።

👉 የተማሪዎችን የትምህርት ተሳትፎ ማሳደግ፡ በምግብ እጥረት ምክንያት ከትምህርት ገበታ የሚቀሩና ትኩረት የሚያጡ ተማሪዎችን በመደገፍ፣ ትምህርታቸውን በትክክል እንዲከታተሉና የነገዋን ኢትዮጵያ በዕውቀት እንዲገነቡ መንገድ ከፍቷል።

👉 ሰብአዊ ክብርን ማረጋገጥ፡ ማንኛውም ዜጋ በራሱ ከተማ ውስጥ የመኖር፣ የመብላትና የመጠበቅ ሰብአዊ መብቱን የሚያረጋግጥ የአመራር ቁርጠኝነት ማሳያ ነው።

✅ ዓለም አቀፍ ደረጃን ያገናዘበ እይታ፡ ፕሮግራሙ ከተማዋ ዓለም አቀፍ የልማትና የሰብአዊነት መስፈርቶችን እንድታሟላ የሚያስችል ከመሆኑም በላይ፣ በከተሞች ደረጃ የሚደረግ ማህበራዊ ዋስትና (Social Protection) እንዴት ውጤታማ መሆን እንደሚችል ያሳያል።

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ይህንን በጎ ተግባር አጠናክሮ በመቀጠል፣ ረሃብና ድህነት የተሸነፉባት፣ የዜጎቿ ሰብአዊ ክብር የተጠበቀባትና ለአፍሪካ አህጉር አርአያ የምትሆን ከተማ የመገንባት ግቡን አሳክቶ ለማሳየት በሙሉ ቁርጠኝነት እየሰራ ይገኛል።

ለመሆኑ እነዚህ ሰዎች የዓለምን እውነታ ያውቁታል? በቴክኖሎጂ የመጠቁትና በቢሊዮን ዶላር መሠረተ ልማት የገነቡት እንደ ዱባይ፣ ኒውዮርክ፣ ሻንጋይ፣ ፓሪስ እና ለንደን ያሉ ኃያላን ከተሞች እንኳ በተፈጥሮ አደጋና በከባድ ዝናብ ወቅት መኪናዎች እስከመዋጥና መንገዶች እስኪዘጉ ድረስ የጎርፍ መጋጠሚያ እንደሚሆኑ አይተናል። በዚያ ሀገር የተፈጥሮ አደጋ የተባለው ነገር፣ እኛ ዘንድ ግንባታ ላይ ባለ መንገድ ላይ ውሃ ለአፍታ ሲቋጥር “የፖለቲካ ውድቀት” ተደርጎ የሚጮኽበት ስሌት ግራ የሚያጋባ ነው።

አዲስ የጤና ቴክኖሎጂ ለአዲስ

ለአዲስ አበባ አዲስ የሆነ እና በአይነቱ የመጀመሪያው ነው የተባለለት የጤና አገልግሎት ተጀምሯል፡፡አግልገሎቱ የከተማችንን ህዝብ የጤና አገልግሎት በአዲስ ከፍታ ላይ የሚያስቀምጥ ነው፡፡ ይህ ብዙ የተባለለት የጤና አገልግሎት የዲ.ኤን፣ኤ (DNA) የፎረንሲንክ እና የስነ-ምረዛ ምርመራ ልህቀት ማዕከል ሲሆን ማዕከሉ ከንቲባ አዳነች አቤቤ በተገኙበት ተመርቋል፡፡

የማዕከሉ አገልግሎት ስራ ሲጀመር አገራችን ከፍተኛ ወጪ የምታወጣባቸው የጤና ምርመራ አግልገሎቶች በአገር ውስጥ እንዲሰጡ ያስችላል፡፡ በዚህም ውጪ አገር በመላክ ረጅም ጊዜ ይወስድ የነበረው ምርመራ በአገር ውስጥ ፈጣን በሆነ መንገድ ማግኘትን ያስችላል፡፡ በዚህም በከፍተኛ ደረጃ ጊዜንም ወጪንም ይቆጥባል ተብሎለታል፡፡

ማዕከሉ ለአዲስ አዲስ የሚያሰኘው ሌላው ጉዳይ ዘመናዊ ምርመራ መስጠቱ ብቻ ሳይሆን የጤና መረጃ ማዕክል የመሆኑ ጉዳይ ነው፡፡ በዚህም ማዕከሉ የDNA መረጃ ማካመቻና ማነፃፀሪያ ሲስተም (CODIS)፣ በወንጀል የተጠረጠሩ ፣ ወላጅነትን ለማረጋገጥ የሚቀርቡ የማስረጃ ጥያቄዎችን እና ተመሳሳይ የዘር መለያ ፣ የቤተሰብ ግንኙነት የዘር ሀረግ መለይትንና ማረጋገጥን የመሳሰሉ ዘመናዊ አግልግሎቶችን የሚሰጥ ዘመናዊ ማእክል ነው፡፡

ማዕከሉ ከጤና ባሻገር የአገራችንን የፍትህ ስርዓት በማገዝም እጥፍ ድርብ ጠቀሜታ እንዳለው ነው ከንቲባዋ የተናገሩት፡፡ ምክንያቱም ደግሞ የፍትህ ስርዓቱ ማስረጃዎች መካከል አንዱ በዚህ ማዕክል የሚሰጡ የDNAን አይነትና ተዛማጅ የጤና ምርመራ ማስረጃዎች ናቸው፡፡ በዚህም እነዚህ አግልግሎቶች ቀልጣፋ በሆነ መንገድ ማግኘት ከተቻለ ቀልጣፋ ፍትህም ማግኘት ይቻላል ማለት ነው፡፡ ስለዚህ የህብረተሰቡ የመብት ጥያቄዎችን በብቃት ለመመለስ ማዕከሉ ከፍተኛ ድርሻ አለው፡፡ በእነዚህና በመሳሰሉት የማእከሉ አዳዲስ አግልግሎቶች የተነሳ አዲስ የጤና ቴክኖሎጂ በአዲስ ተጀመረ ተብሎሎታል፡፡