Media Independent

Sot doli nga shtypi libri im më i ri: "Gjurmë në histori dhe ndërgjegje kombëtare". Për më tepër informacione mund të lexoni Recensionin e profesorit të nderuar", Prof.Dr. Nexhmedin Bardhi
Recensioni Prof. Dr. Nexhmedin Bardhi
Një vepër në shërbim të kujtesës historike, mendimit kritik dhe kulturës akademike

Në fondin e botimeve bashkëkohore shqiptare, veprat që arrijnë të ndërthurin kërkimin historik, reflektimin publicistik dhe ligjërimin akademik në një koncept të vetëm përfaqësojnë një kontribut me rëndësi të veçantë për kulturën kombëtare dhe mendimin shkencor. Vepra që kemi në shqyrtim e autorit Mr. Sc.Nue Oroshi Gjurmë në histori dhe ndërgjegje kombëtare përfaqëson pikërisht një botim të tillë. E ndërtuar mbi tri shtylla studimin historik, publicistikën dhe fjalimet e mbajtura në konferenca e veprimtari shkencore ajo paraqitet si një tërësi koherente, në të cilën historia, aktualiteti dhe reflektimi intelektual bashkëjetojnë në funksion të ruajtjes së kujtesës historike dhe afirmimit të vlerave kombëtare.
Autori nuk e trajton historinë si një rrëfim të mbyllur në të kaluarën, por si një burim të vazhdueshëm reflektimi për të tashmen dhe të ardhmen. Përmes dokumenteve, analizës kritike dhe përvojës së tij shumëvjeçare në fushën e studimeve historike, publicistikës dhe jetës akademike, ai ndërton një vepër që komunikon me studiuesin, me studentin dhe me lexuesin e interesuar për zhvillimet historike e shoqërore shqiptare. Pikërisht ky unitet konceptual e dallon këtë botim nga përmbledhjet tradicionale të studimeve apo shkrimeve publicistike.

Pjesa historike

Kontribut në ndriçimin e proceseve dhe personaliteteve të historisë shqiptare
Pjesa historike përbën boshtin shkencor të veprës. Në të trajtohen ngjarje, procese dhe personalitete që kanë luajtur rol të rëndësishëm në historinë kombëtare shqiptare, duke u mbështetur në një bazë të gjerë burimore dhe në një analizë të argumentuar. Autori Mr. Sc. Nue Oroshi nuk kufizohet në paraqitjen kronologjike të zhvillimeve historike, por përpiqet të interpretojë kuptimin e tyre në funksion të ndërtimit të kujtesës kombëtare.
Një nga vlerat kryesore të kësaj pjese është rikthimi në vëmendje i figurave që kanë mbetur në hijen e historiografisë tradicionale. Nëpërmjet analizës së dokumenteve, literaturës dhe dëshmive historike, autori evidenton rolin e tyre në proceset e rezistencës kombëtare, duke kontribuar në plotësimin e boshllëqeve që kanë ekzistuar në trajtimin e disa periudhave të historisë shqiptare.
Po aq i rëndësishëm është edhe trajtimi i dhunës dhe represionit të ushtruar ndaj shqiptarëve në periudha të ndryshme historike. Këto tema nuk paraqiten vetëm si rrëfim i së kaluarës, por si pjesë e kujtesës kolektive që kërkon dokumentim, analizë dhe interpretim shkencor. Në këtë drejtim, autori demonstron një kujdes të veçantë në përdorimin e burimeve dhe në ndërtimin e argumentimit historik.
Nga aspekti metodologjik, pjesa historike mbështetet në literaturë shkencore, dokumente, monografi dhe burime të tjera relevante, të cilat ndërthuren në mënyrë logjike me interpretimin autorial. Kjo e bën tekstin të besueshëm dhe njëkohësisht të lexueshëm, duke ruajtur ekuilibrin ndërmjet rigorozitetit akademik dhe komunikimit me publikun.
Vlera e kësaj pjese nuk qëndron vetëm në informacionin që ofron, por edhe në mënyrën se si nxit debat shkencor, rikthen në kujtesë figura të rëndësishme dhe kontribuon në pasurimin e historiografisë shqiptare. Në këtë kuptim, ajo përfaqëson një kontribut me interes jo vetëm për historianët, por edhe për studiuesit e shkencave shoqërore dhe për çdo lexues që synon ta kuptojë më mirë historinë e kombit shqiptar.

Pjesa publicistike

Mendimi kritik në funksion të ndërgjegjes qytetare
Në pjesën publicistike autori Mr. Sc. Nue Oroshi shfaqet si një intelektual aktiv, i cili e përdor fjalën publike për të analizuar fenomenet politike, shoqërore, kulturore dhe arsimore të kohës. Publicistika e tij nuk kufizohet në reagimin ndaj ngjarjeve të përditshme, por mbështetet në argumentim, reflektim dhe përgjegjësi intelektuale.
Shkrimet trajtojnë tema që lidhen me identitetin kombëtar, kujtesën historike, rolin e elitës intelektuale, meritokracinë, arsimin, kulturën demokratike dhe përgjegjësinë institucionale. Në të gjitha këto trajtime vërehet përpjekja për ta vendosur aktualitetin në raport me përvojën historike, duke krijuar një dialog të vazhdueshëm ndërmjet së kaluarës dhe së tashmes.
Një veçori e rëndësishme e kësaj pjese është balanca ndërmjet analizës dhe angazhimit qytetar. Autori nuk synon vetëm të evidentojë problemet, por edhe të nxisë reflektim për zgjidhjet e tyre. Për këtë arsye, publicistika e tij fiton dimension edukues, duke promovuar kulturën e dialogut, përgjegjësinë publike dhe respektin për vlerat demokratike.
Nga pikëpamja stilistike, gjuha është e qartë, argumentuese dhe komunikative. Shkrimet ruajnë karakterin analitik pa rënë në retorikë, ndërsa përdorimi i referencave historike dhe kulturore i jep publicistikës një bazë të qëndrueshme intelektuale. Në këtë mënyrë, kjo pjesë e veprës tejkalon kufijtë e opinionit të zakonshëm dhe afrohet me modelin e esesë analitike bashkëkohore.
Fjalimet

Oratoria akademike në funksion të kujtesës dhe kulturës kombëtare

Pjesa e tretë e librit Gjurmë në histori dhe ndërgjegje kombëtare përmbledh fjalime të mbajtura në konferenca shkencore, promovime librash dhe veprimtari përkujtimore. Edhe pse të krijuara për rrethana të ndryshme, ato formojnë një tërësi të unifikuar, pasi mbështeten mbi të njëjtin vizion intelektual dhe kombëtar.
Në këto ligjërata autori Mr. Sc. Nue Oroshi trajton figura të rëndësishme të historisë dhe kulturës shqiptare, ngjarje me peshë kombëtare dhe çështje që lidhen me ruajtjen e kujtesës historike. Fjalimet nuk kanë karakter thjesht ceremonial; ato mbështeten në fakte, argumente dhe referenca, duke u shndërruar në tekste me vlerë dokumentare dhe edukative.Një meritë e kësaj pjese është aftësia e autorit për ta bërë dijen historike të komunikueshme për publikun e gjerë pa cenuar seriozitetin e saj shkencor. Ligjërimi është i rrjedhshëm, me gjuhë të pasur dhe me një strukturë të qartë argumentuese. Përmes tij promovohet respekti për trashëgiminë historike, për figurat kombëtare dhe për institucionet e dijes.
Kjo pjesë dëshmon gjithashtu kulturën oratorike të autorit dhe përvojën e tij duke e paraqitur fjalën publike si instrument të edukimit qytetar dhe të afirmimit të vlerave kombëtare.

Vlerësimi i përgjithshëm
E parë si një tërësi, libri Gjurmë në histori dhe ndërgjegje kombëtare,paraqet një koncept të ndërtuar me koherencë dhe me një vizion të qartë shkencor e intelektual. Tri pjesët e saj nuk funksionojnë si botime të pavarura, por plotësojnë njëra-tjetrën, duke ndërtuar një panoramë të gjerë mbi historinë, publicistikën dhe kulturën akademike shqiptare.
Një nga meritat më të dukshme të autorit është aftësia për të ndërthurur kërkimin shkencor me komunikimin publik. Ai arrin të ruajë seriozitetin metodologjik të studimit historik, ndërsa njëkohësisht i jep tekstit një gjuhë të qartë dhe të kuptueshme për një audiencë më të gjerë. Kjo e bën veprën të vlefshme si për studiuesit dhe studentët, ashtu edhe për lexuesit e interesuar për historinë dhe zhvillimet shoqërore shqiptare.
Nga aspekti metodologjik, vepra dëshmon përdorim të kujdesshëm të literaturës dhe burimeve, organizim logjik të materialit dhe një përpjekje të vazhdueshme për ta mbështetur interpretimin mbi argumente. Në të gjithë tekstin vërehet përgjegjësia e autorit ndaj faktit historik dhe synimi për ta vendosur atë në funksion të dijes, kujtesës dhe edukimit.
Në përfundim, kjo vepër e autorit Mr. Sc. Nue Oroshi përfaqëson një kontribut me vlerë në botimet historike dhe publicistike shqiptare. Ajo pasuron historiografinë me trajtime të mbështetura në burime, publicistikën me reflektime të argumentuara dhe kulturën akademike me ligjërime që promovojnë dijen dhe kujtesën kombëtare. Si e tillë, ajo meriton vlerësim si një botim serioz, i dobishëm për studiuesit, mësimdhënësit, studentët dhe për të gjithë ata që e shohin historinë, publicistikën dhe fjalën akademike si elemente të pandashme të formimit të ndërgjegjes kombëtare dhe të kulturës demokratike shqiptare.
Recensent

Prof. Dr. Nexhmedin Bardhi
12 korrik 2026

Media Independent

80 Lekët që kisha në xhep kur më arrestuat, t'ja jepni Nënës Time .
-Fjala e fundit e Havzi Nelës.

***
Poezi nga Havzi Nela

Kur të mësoni se kam vdekë,
Kur të thoni: “Ndjesë pastë”
A e dini se çfarë kam hjekë
Unë poeti zemërzjarrtë.

Kur të pyesni: “Ku e ka vorrin?”
Kur t’kërkoni me ma gjetë,
Thoni: “Ai urrej mizorin”
Thoni: “Dheu s’ka me tretë!”

Thoni: “Ai e deshi jetën,
Jeta n’vuejtje e dërmoi
Thoni se ka mbrojtë të drejtën
Grusht tiranësh nuk duroi.

Thoni, desh, kërkoi lirinë,
Si skifter në fluturim.
Provoi prangat, t’errtë qelinë,
Për të mjerët lëshoi kushtrim.

Thoni, dritën ai kërkoi
E vet’ dritë nuk pa me sy,
Thoni: për njerëzinë këndoi
E për vete mbajti zi!

Thoni se e qorroi terri
Thoni: dielli nuk e ngrohu,
Thoni se e trishtoi tmerri,
Ai të shtypunit i tha: çohu!

Kur të vijë, të çelë pranvera,
Kur bilbili nisë me këndue,
Mbi vorrin tim me gur’ e ferra
Nji tufë lule me ma lëshue.

Prekni vorrin, mos nguroni,
Kush ka lindë, ai ka me vdekë,
Veten ju kur ta ngushëlloni
Thoni: “Gjallë kërkush s’ka mbetë”.

Media Independent

Princi i Arabisë Saudite: Do të largohemi nga kultura islamike mesjetare

Princi i Kurorës i Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman (MBS), bëri deklarata anti-islamiste gjatë një samiti në Rijad në vitin 2017.
Ai iu referua vitit 1979 si vitit kur Arabia Saudite u largua nga rruga e saj normale.
Ai vit u shënua nga Revolucioni Islamik në Iran dhe nga pushtimi i Xhamisë së Madhe në Mekë nga ekstremistët, gjë që e shtyu udhëheqjen saudite të miratojë politika më të rrepta dhe ultra-konservatore për të qetësuar hardliner-ët fetarë.
Princi MBS theksoi se 70% e popullsisë saudite ishte nën moshën 30 vjeç, duke argumentuar se kjo gjeneratë e re nuk duhet t’ia diktojë të ardhmen e saj doktrinave të ngurta të së kaluarës.
Për këtë arsye, Vëllazëria Myslimane është e ndaluar në Arabinë Saudite, ndërsa mbetet aktive në Evropë dhe Amerikë.
Kjo është pjesë e Vizionit Saudit 2030, një plan ekonomik dhe social që synon të diversifikojë ekonominë larg naftës, të inkurajojë investimet e huaja dhe të rrisë turizmin.
Deri tani, ndalimi shumëvjeçar i vozitjes së grave u hoq në vitin 2018, dhe sistemi i kujdestarisë mashkullore u lehtësua për t’u lejuar grave mbi 21 vjeç të udhëtojnë në mënyrë të pavarur.
Kinematë publike u rihapën pas një ndalimi 35-vjeçar, dhe vendi filloi të organizojë koncerte muzikore, festivale dhe ngjarje sportive.
Fuqia e Mutawa-s (policia e Sharias) për të arrestuar qytetarë ose për të zbatuar kode të rrepta veshjeje dhe mbyllje të dyqaneve gjatë lutjeve u kufizua në mënyrë të mprehtë.
"Ne po kthehemi në atë që ishim më parë - një vend i Islamit të moderuar që është i hapur ndaj të gjitha feve dhe ndaj botës. Nuk do të harxhojmë 30 vjet të jetës sonë duke humbur kohë me ide ekstremiste. Do t’i shkatërrojmë ato sot," deklaroi Princi Mohammed bin Salman.

Media Independent

Si e komentoni përdhunimin e figurës së hoxhës nga shteti Shqiptarë duke e shpallur non grata dhe duke mos e lejuar të hyjë me lesh në Shqipëri!

Media Independent

Imami nga Maqedonia shpallet non grata nga shteti Shqiptarë

Imami Bekir Halimi, i cili u shpall non grata nga Ministria e Brendshme, duke i ndaluar hyrjen në Shqipëri për 10 vjet, pas informacioneve të strukturave të Antiterrorit se veprimtaria e tyre përbënte kërcënim për sigurinë kombëtare, e ka cilësur këtë veprim si padrejtësi.

Media Independent

Poezia, që Bilal Xhaferri shkroi për Ismail Kadarenë...

Ti lulëzove në stinën me rubla,
Kur ne të tjerët hamë baltën e kënetave,
Ti u këndon serenata rrugëve të Moskës,
Natashave, Tatjanave, Katjenkave,

Kur ne të tjerët hamë plumbat e mashinkave
Me kadifenë e poemave të tua të kopjuara
Ti u jep xhelá çizmeve të xhelatëve,
çizme të rënda me gozhda ta përgjakura
që shkelën mbi fytyrat tona të masakruara.

Ti vije nga sallonet e aristokracisë së kuqe,
Vinje nga “Dasma” i dehur me lavdi,
Unë vija drejt nga zemra e popullit,
Vinja nga varrimi i babait të pushkatuar,
Vinja nga varrimi i lirisë së kombit.

Ne u ndeshëm në errësirë
Si dy re, në një natë me stuhi,
Por që të gjithë e dinë mirë
Që shenja e furisë sime s’ishe ti:

Unë u ndesha atje me tiraninë
Hodha jetën time në kthetrat e ujqërve
Dhe u shikova me vdekjen time sy më sy.

Media Independent

Rënia heroike e Marie Shllakut, At Bernardin Llupit, Gjergj Martinit dhe Kolë Parubit për Shqipërinë Etnike

“Rënia heroike e Marie Shllakut, At Bernardin Llupit, Gjergj Martinit dhe Kolë Parubit për Shqipërinë Etnike“, është libri i radhës që së shpejti do ta dërgojmë në shtyp. Ky është libri i tretë, nga pesë, sa ka planifikuar Shoqata “Trojet e Arbrit“ të botoi për këtë vit. I falënderoj të gjithë studiuesit dhe studiueset që janë pjesë e këtij libri enciklopedik. Sa kalon koha dhe heronjët e vërtetë po kthehen në vendin e merituar, në krye të historisë shqiptare. Epo Shkodra me rrethinë, sa humbin kohë për t´i sistemuar spiunët serb në Shkodër, në të ashtuquajturën konsulatë serbe që nuk duhet fare të hapët në Shkodër, dhe ku pasardhësit e kriminelëve komunistë serb para më shumë se tetë dekadave e themeluan filialen e Partisë Komuniste Jugosllave në Tiranë e Shkodër, ku e futnun dhe e masakruan Shqipërinë Etnike.
Më mirë është që ti sjellin në vendin e duhur heronjët e Shqipërisë Etnike si: Kapidan Mark Gjon Markun, Marie Shllakun, At Bernardin Llupin, Gjergj Martinin dhe Kolë Parubin. Për të cilët fatkeqësisht nuk kanë bërë asgjë as Shkodra, as Mirdita e as Malësia. O trimat e Shkodrës, Malësisë dhe Mirdites, komunizmi pansllavist ka dhënë shpirt zyrtarisht, ka më shumë se tre dekada. Mos e mbani ideologjinë e pjellës së djallit në vendet e bukura të Shqipërisë Etnike. Shkodra,Mirdita dhe Malësia janë tri krahina të Shqipërisë Etnike që historikisht kanë qenë vatra të dijenisë, burrërisë dhe trimërisë. Ecni në rrugën e të parëve tuaj atdhetar. Përbuzne dhe shkelmone ideologjinë komuniste, që fatkeqësisht është e ulur këmbëkryq në Shkodër, Mirditë e Malësi, dhe nuk i lejon me i vendos në fushën e nderit heronjtë e Shqipërisë Etnike.

Nga: Nue Oroshi
Media Independent

Marokjanët nuk po "pushtojnë" Europën por kanë hyrë në territorin e tyre

E gjithë media botërore është përqëndruar në lajmin që sipas tyre me mijëra marokjanë kanë hyrë në Ceuta duke "pushtuar" Spanjën.
Sa për informacion Ceuta ka qenë territor i Marokut dhe poashtu nuk ndodhet në kontinentin Europian por në atë Afrikan.
Kështu që nuk është aspak për tu shqetësuar nga këto lajme që kanë "shpërthyer" duke disinformuar opinionin sikur marokjanët po "pushtojnë" Europën, realisht ata janë në shtëpinë e tyre.

Media Independent

Rubik 1897. Kisha e të Shelbuemit në shkëmbin e bardhë!...

(Shkrepi i Rubikut
Futja në rrjedhat rrëfyese të romanit LULE, që ka shkruajtur para 100 vitesh mbi këta shkëmbenj të bardhë frati tirolez Fabian Barcata, është vërtetë befasuese, me një përshkrim brilant, që ai i bën vendit ku do të zhvillohen ngjarjet dramatike, që kanë lidhje me fatin e një vajze malësore, të pastër si drita e një qielli të kthjellët, Lulen, personazhin më të veçantë që ndeshet në romanet shqiptare, por që pikësëparit sjell në vëmendje të studiuesve deri dhe për qytetarët e Perendimit doket dhe zakonet ndër shqiptarët e viseve të Veriut.
…Shkrepi i Rubikut asht shumë i madh dhe duket si t’ishte vendue prej ndonji vigani në nji nga luginat ma të bukurat e botës. Kjo dorë vigani, duket si ta kishte sheshue ma parë vendin dhe si t’i kishte largue malet penguese njenin nga tjetri tue përbamë në këtë mënyrë një luginë të vogël me nji kunorë malesh rreth e përqark. Në mes kësaj lugine ngrihet shkrepi kolosal në vetmi, me pamje të madhnueshme. Erdhën pastaj njerëzit, panë se atje ishte nji vend i bukur banimi, dhe themeluen mbi shkrep shtëpinë e vet të thjeshtë. Atje nalt jetuen e vdiqën brez pas brezi.
Ma vonë erdhi një popull pushtues, thadroj në majë të shkrepit shejet e veta pushtimi me shqipet fitimtare të legjioneve ushtarake, bani forcime të ndryshme, themeloi mure vigane me pirgje e frengji, në atë mënyrë sa mali u ba nji fortesë romake e papushtueshme. Por dhe vetë madhnia e Romës ra dhe u shkatërrue. Muret u rrëzuan dhe njerëzit u zhdukën. Rubiku ngeli si andërr, ngeli i harruem nga të gjithë, deri sa pej viseve të largta erdhën disa njerëz të përshpirtshëm pa pushkë e pa top, kjo çerdhe u pëlqeu atyne.
Mbi rrënimet e bamuna nga kamba pushtuese ngritën përmes lutjeve që i naltojshin Perendisë, nji Kishë e nji Kuvend. Pastruen dhe rregulluen pyllin, e dlirën nga gjaja e egër dhe e rrezikshme; livadhe dhe ara bleruan nga duert e tyre kujdestare dhe vunë rreth e qark shumë bimë të bukura e të dobishme.
Këso dore qe Abacia e Benediktinëve të Rubikut. Kaluan me qinda e qinda vjet. Mbas zhgunit të zi erdh zhguni i murrmë: Benediktinët u zëvëndësuan prej Françeskanëve. Këta tue ndjek gojëdhënat e të parëve të vet, u përpoqën, vuejtën, u salvuen për të mirën e të mbarën e popullit të Shqipnisë.
Prap kapërcyen qinda e qinda vjetësh, deri sa erdhi ora e zezë për tokën dhe popullin shqiptar. Ushtri turke i përkshkuen viset shqiptare, tue plackit, tue rrëmbye, tue mbyt, tue shkatërrue e tue zezue. Prap vendi i qetë i Rubikut u ba menjëherë nji grumbull rrënimesh. Vetëm kisha ngeli e papërkitun. Përsëri kaluen katërqind vjet dhe prap në Rubik gjindet një murg, i cili mundohet e përpiqet me ngjallë nji jetë të re mbi ato rrënoja….

Rubiku sipas mitologjisë greke

Ndue Dedaj, studiues, në librin e tij “Toka e katedraleve” na çon në historinë e largët të këtij kuvendi në një version mitologjik grek.. Me këtë kishë duket se është i lidhur pazgjidhshmërisht dhe emri i Rubikut vetë, një qytet i vogël verilindor sot. Sipas mitologjisë greke hyjnia Robigo ka qenë hyjnia që personifikonte ndryshkun, një sëmundje që prekte drithërat. Për nder të saj në këto anë bëheshin dhe festa, ku njerëzit i luteshin asaj që ta largonte ndryshkun nga drithërat. Në ato festa që ishin themeluar nga Numa Pompili e që organizoheshin me 25 prill, hyjnisë i thershin një buçë të kuqe, një dele dhe i blatonin verë. Mirëpo këtë perendi në Rubik duhet ta ketë sjellë jo ndryshku i drithërave, po ai i tokës që ishte për shkak të mineralit të bakrit. Shpesh ujërat e tij acide i thanin bimët që në rrënjë. Kështu mund të ketë mbetur në këtë vend emri hyjnor Rubik, ashtu sic ekziston dhe ndonjë version tjetër.
Por nëse në Rubik nuk qe ulur ndonjë hyjneshë e bukur e ndryshkut, nuk pati ndodhur e njëjta gjë me shenjtorët e dishepujt e tyre, që patën themeluar në hershmëri një nga tempujt me të njohur të Krishtërimit në Shqipëri. Vetëm një çudi do të kishte mbase në kishën qindravjeçare të Shëlbuemit në fillim të këtij shekulli nuk do të lejohej ta vizitonte atë mbretëresha e pakurorëzuar e shqiptarëve, Miss Edit Durham, që vinte me kalin e saj të lodhur brigjeve të Fanit. Por kjo grua fisnike nuk do të jetë zemëruar nga ky fakt duke e njohur jetën e rregulltarëve. Objekt i saj me siguri duhet të ketë qenë vëzhgimi nga afër i njërit prej monumenteve më të famshëm të kultit dhe të kulturës mesjetare dhe Rubiku ka qenë njëri nga të katër kuvendet benidiktine të Mirditës.

Rëndësia historike dhe arkitekturore

Pikërisht vendosur mbi këtë shkrep të bardhë të Rubikut, këtu dallohej një kompleks kishtar modern me kishën, qelën famullitare, kolegjin, kumbanoren, rezidencën verore si dhe jo pak mjedise të tjera, ndërtuar me një arkitekturë të rrallë, me paraqitje të brendshme grafike artistike (afreskët). Objektet janë restauruar shpesh herë. Kompleksi kishtar ishte vendosur në një ballkon natyror, gjithë shkallë e rrugina të gdhendura e të latuara nga dora e njeriut në masivin dekorativ të Gurit të bardhë. Në tërësinë e vet, një vepër arti unikale, një pikë turistike e preferuar dhe mbi të gjitha një monument kulture i veçantë. Aty ka shkruajtur papushim Gjeçovi shkencëtar, i cili në njërin nga gurët poshtë kishës ka gdhendur emrin e tij; aty ka rrjedhur muza e Fishtës poet, janë mbushur fletët e ditarit historik të At Pal Dodaj, famullitari austriak Franz Barcata do të hidhte shënimet e tij për 10 vite në ditarin e tij të rrallë, apo do të nxirrte nga duart e tij punime të papërsëritshme Leon Kabashi, piktor. Aty do të pritej me madhështi Prend Doçi pas kthimit nga mërgatat e gjatë politike në vitin 1888.
Nisur nga stili i ndërtimit është thënë se kisha i përket shekullit të XII, ku Ipen, përcakton vitin 1272. Dedaj thotë se historianët, nëpër ravgimet e mesjetës, i kanë mbledhur me mundim, gjurmë-gjurmë, dëshmitë historike mbi vjetërsinë e Rubikut kishtar, fillimisht kuvendin benediktin të njohur me emrin “sankti Salvatoris Arbanensis”, i cili me këtë emër paraqitet për herë të parë në një dokument të datës 19 qershor 1166. Që kuvendi ka qenë në fillim i Benediktinëve, studiuesit e lidhin dhe me përmendjen aty të inocentit Abat, emërtim ky që është karakteristik vetëm për benediktinët e jo për françeskanët apo për domenikanët.
Françeskanët e marrin më vonë në zotërim, aty ku sot është kuvendi dhe kisha e tyre (S. Salvatoris e Shelbuesit), mund të thuhet që nga shekulli XV, citohet F. Cordignano. Historiani i krishtërimit ndër shqiptarë, Zef Mirdita, citon pastaj Th. Ippen-in dhe M. Shuflay-n në përshkrimin e afreskëve të përmendura të kësaj kishe: “Kisha ka qenë pikturuar me freska dhe me citate nga Besëlidhjë e Re dhe me emrat e shenjtërve të pikturuar, ndër të cilët është dhe emri i Shën Astit, ipeshkvit dhe martirit të Durrësit, por ka dhe dëshmi të kulturës bizantine, gjegjësisht monedha me shkrim bizantin.”
Farlati nga ana e tij njofton se “S. Salvator de Rebico” është famulli e thjeshtë në shekullin XVII, çka është e kuptueshme me rrënimin që pësoi kisha katolike në Shqipëri gjatë dyndjeve islamizuese të Turqisë. Kuvendi i Rubikut u ripërtëri në vitin 1898, i njohur si Kuvend i Noviciatit.
Me emrin dhe veprën e prelatëve të përvutë e zëmëdhenjt françeskanë është i lidhur çdo ndryshim dhe progres në historinë e këtij vendi sa të lakmuar për pozitën gjeografike dhe prirjen e njerëzve për qytetërim, aq të vështirë për ta kryer këtë mision për shkak të varfërisë, luftërave etj.
Si kishë historike, Shëlbuemi i Rubikut, gjithnjë kishte mbajtur në trup dhe absidë gjurmët e moshës së vet të hershme, mbishkrime në mure apo kumbonë, datime të ngjarjeve që lidheshin me të. Kishin mbërritur këto gjer te At Fabian Barcata. Ai i tërheq vëmendjen vizitorit, K. Shteinmetz, te viti 1472, në absidën e kapeles së stolisur me afreske tepër të rëndësishme të kishës së Rubikut, një monument madhor i mesjetës shqiptare. Ka qenë gdhendur në një gurë të Rubikut gjithashtu dhe një mbishkrim i At Shtjefen Gjeçovit në fillim të shekullit XX, kur ai mblodhi doke dhe shkroi një vepër letrare. Rubiku vazhdonte të mblidhte figura të njohura të kishës dhe kulturës. At Gjergj Fishta do të ndërtonte Absidën e kishës dhe do të shkruante fragmente të tragjedisë së tij “Juda Makabe”. Shërbeu në Shelbuem të Rubikut gjer në fundin e tij tronditës dijetari i madh françeskan, etnologu dhe folkloristi At Bernardin Palaj. Po dhe piktori At Leon Kabashi deri në 1967, i cili me art kishte pikturuar kapelet e Shkodrës.
Nga Rubiku doli një nga poetët e parë të Rilindjes, prifti i kultivuar, trim e atdhetar Imzot Prend Doçi, që u nis për udhë të gjatë nëpër botë, po bëri abacinë e Orosh*t. Doçi është modeli i shqiptarit që e ngjiti qytetërimin në male. Në lartësitë e Malit të Shenjtë e gjeti Edit Durham dhe i bëri një portret brilant më të fisëm se të lordëve të Anglisë. Nga kjo Luginë e Fanit doli dhe Pashko Vasa, bashkë me formulën e tij unikale të shqiptarisë “Feja e shqiptarit asht shqiptaria”, për t’i rrëfyer botës të vërtetën mbi Shqipërinë dhe shqiptarët, për të qenë diku larg dheut të tij dhe diplomat e guvernator. Por dhe shumë intelektualë të ditur të kohëve të reja, profesorë, inxhinierë, specialistë të fushave të ndryshme etj.
Shëlbuemi zëmadh i Rubikut, prej nëntëqindvjetësh i dokumentuar, ishte tempulli i vëllezërve të vegjël të Shën Françeskut, që besohet të ketë shkelur në Lezhë (1221) për të mbjellë pishën që do të njihej me emrin e tij. Afresket, pikturat murale, do të mbanin gjurmët e një arti të madh mesjetar. Në kreshtën e naltë të shkrepit të bardhë, rrinte kalaja e Judejve, që në popull njihej si e gjodhive)

Nga: Gjergj Marku
Media Independent