Instytut ISTDP

Jednym z najtrudniejszych momentów w pracy z rozszczepieniem jest przejście od cierpienia do odpowiedzialności. Pacjent był zraniony - i zranił. Obie prawdy muszą pozostać dostępne.

Wtedy często pojawia się przeproszenie z natychmiastowym „ale”: „Przepraszam, że krzyczałem, ale ty mnie sprowokowałaś”. „Przepraszam za wiadomości, ale gdybyś odpisał, nie musiałabym ich wysyłać”. Kontekst może być prawdziwy.

Funkcją „ale” bywa jednak usunięcie winy, zanim zdąży stać się reparacyjna.
Dojrzała odpowiedzialność nie wymaga uznania siebie za potwora. Wymaga czasowego utrzymania zdania: „zrobiłem coś raniącego”. Bez samounicestwienia i bez natychmiastowego bilansowania cudzą winą.

Dobra reparacja zawiera trzy elementy: fakt, wpływ i zmianę. „Wysłałem serię oskarżających wiadomości. Rozumiem, że mogłaś poczuć się kontrolowana.
Następnym razem odłożę telefon i wrócę do rozmowy po opadnięciu pobudzenia”.
Dopiero później można rozmawiać o pełnym kontekście konfliktu. Najpierw pacjent uczy się, że własny wpływ nie odbiera mu wartości, a przyjęcie odpowiedzialności nie oznacza kapitulacji przed drugą osobą.

Idealizacja nie jest po prostu zachwytem. W rozszczepieniu bywa sposobem odroczenia żałoby po obiekcie doskonałym.

Nowy partner „wreszcie rozumie wszystko”. Nowa terapia „na pewno odmieni życie”. Terapeuta jest „jedyną osobą, która naprawdę widzi”. W takim stanie nie ma jeszcze miejsca na zwyczajną odrębność, ograniczenie, błąd, zmęczenie ani odmowę. Obiekt ma nie tyle być dobry, ile ma zapewnić, że rozczarowanie już się nie wydarzy.

Problem ujawnia się przy pierwszej frustracji. Jeżeli dobry obiekt nie może być niedoskonały, niewielka odmowa zaczyna dowodzić, że cała dobroć była oszustwem. Idealizacja i dewaluacja nie są wtedy przeciwieństwami. Są dwoma sposobami uniknięcia tej samej żałoby: „ta ważna osoba może dać wiele, może mnie zawieść i nigdy nie da mi wszystkiego”.

Terapeuta nie powinien brutalnie rozbijać idealizacji. Potrzebuje ją rozumieć i stopniowo wprowadzać realność. Nie chodzi o chłodne: „proszę mnie nie idealizować”, lecz o budowanie tolerancji na dobry, ale ograniczony obiekt.

Dojrzalsze zdanie brzmi: „ta relacja jest dla mnie ważna, dużo otrzymuję, czegoś nie otrzymam, a rozczarowanie nie musi niszczyć całej historii”. To jest żałoba, ale również początek stabilnej więzi.

Pogarda często pojawia się w terapii jako coś „twardego”: wyższość, chłód, sarkazm, wyrok o drugiej osobie. Jeżeli zatrzymamy film klatkę wcześniej, możemy znaleźć stan całkowicie przeciwny - wstyd.

Wstyd mówi: „zobaczono mnie jako słabego, potrzebującego, głupiego, naiwnego albo nieważnego”. Jest doświadczeniem pionowym: pacjent czuje się niżej. Pogarda przywraca pionową hierarchię w sposób natychmiastowy - zamiast pozostać niżej, umieszcza niżej drugiego człowieka.

Dlatego po drobnym rozczarowaniu może pojawić się globalny wyrok: „ona jest płytka”, „on nie ma klasy”, „terapeuta jest niekompetentny”. Nie zawsze jest to spokojna ocena. Czasem jest to błyskawiczna operacja regulacyjna: usunąć własne upokorzenie przez zdegradowanie obiektu.

Konfrontowanie samej pogardy zwykle nie wystarcza. Zawstydzenie pacjenta za pogardę może jeszcze wzmocnić mechanizm. Potrzebne jest zatrzymanie krzywdzącego sposobu działania i jednoczesne pytanie o sekundę wcześniej: „Co wydarzyło się w panu, zanim uznał pan, że ta osoba jest żałosna?”.

Praca nie polega na zakazie krytyki. Polega na tym, by krytyka nie musiała pełnić funkcji windy wywożącej pacjenta z wstydu. Gdy wstyd może zostać nazwany i pomieszczony, ocena drugiej osoby staje się mniej totalna, a złość bardziej precyzyjna.

Dewaluacja bywa rozumiana wyłącznie jako próba podwyższenia własnej wartości: „umniejszę ciebie, żeby samemu poczuć się wyżej”. Czasem tak jest. W pracy z rozszczepieniem równie ważna jest jednak druga funkcja: dewaluacja może znieczulać zależność.

Potrzebować kogoś, kto może odmówić, odejść, nie odpisać albo wybrać inaczej, oznacza znaleźć się w pozycji bez kontroli. Dla części pacjentów samo uznanie: „ta osoba jest dla mnie ważna” uruchamia bezradność, wstyd i lęk przed porzuceniem. Wtedy znacznie łatwiej przejść do zdania: „ona jest płytka”, „on jest żałosny”, „ten terapeuta nic nie rozumie”.

Treść krytyki może zawierać element prawdy. Klinicznie pytamy jednak także o jej funkcję: co pacjent przestaje czuć, kiedy druga osoba nagle staje się bezwartościowa? Czy znika tęsknota? Czy znika potrzeba? Czy znika ból, że nie można wymusić wzajemności?

Celem terapii nie jest przekonywanie pacjenta, że obiekt jest „dobry”. Chodzi o odzyskanie zdania bardziej złożonego: „jestem rozczarowany, widzę ograniczenia tej osoby i nadal potrafię uznać, że była dla mnie ważna”. Dopiero wtedy ocena przestaje służyć znieczuleniu, a zaczyna służyć realności.

Pytanie kliniczne: co dewaluacja pomaga temu pacjentowi przestać potrzebować?

Przedstawiamy wywiad z założycielem Instytutu ISTDP Leszkiem Jaworskim: https://istdp-polska.pl/leszek-jaworski/

Rozszczepienie to jeden z kluczowych mechanizmów obronnych – i jeden z trudniejszych do uchwycenia w gabinecie. Pacjent nie utrzymuje jednoczesnej świadomości sprzecznych emocji: miłości i złości, idealizacji i dewaluacji, zależności i autonomii. Zamiast integracji pojawia się przełączanie między skrajnymi stanami.

W praktyce oznacza to nagłe zmiany obrazu terapeuty i dezorganizację narracji, które potrafią zakłócić sojusz terapeutyczny, zanim zdążymy zrozumieć, co się właśnie wydarzyło.

1 października zapraszamy na bezpłatny webinar, podczas którego Leszek Jaworski omówi, czym jest rozszczepienie w ujęciu ISTDP, jak wygląda w gabinecie i jak reagować klinicznie, gdy zaczyna zakłócać relację z pacjentem.

📅 1 października 2026
🕢 19:30–21:00
💻 Online
💰 Udział bezpłatny

Webinar dedykowany psychoterapeutom pracującym w różnych nurtach.

🔗 https://instytutistdp.pl/bezplatny-webinar-mechanizm-rozszczepienia-w-ujeciu-istdp/

Czasem pytanie o uczucia wzmacnia projekcję, zamiast otwierać pacjenta.

Jak rozpoznać ten moment? Szkolenie o projekcji, promocyjnie 79 zł do końca sierpnia.

🔗https://szkolenia.instytutistdp.pl/s/jak-pracowac-z-projekcja-z-terapii-technika-diagnoza-i-interwencje

To nie opór. To projekcja - i można się z nią nauczyć pracować.

Szkolenie w cenie premierowej 79 zł tylko do końca sierpnia.
🔗https://szkolenia.instytutistdp.pl/s/jak-pracowac-z-projekcja-z-terapii-technika-diagnoza-i-interwencje

„Nie oceniam Pana" zwykle nie działa - a czasem wzmacnia projekcję.
Jak pracować z tym inaczej? Pokazuję w szkoleniu o projekcji.

💰 Cena premierowa 79 zł tylko do końca sierpnia.

🔗 https://szkolenia.instytutistdp.pl/next/public/catalog/product/jak-pracowac-z-projekcja-z-terapii-technika-diagnoza-i-interwencje